Risâle-i Gavsiyye nasıl gerçekleşir?

Risâle-i Gavsiyye, tasavvufî külliyatın "sırrî metinlerinden" biri olarak kabul edilir ve içeriği zâhirî kelâmcılar tarafından şüpheyle karşılanırken, tasavvuf ehli tarafından Hak'ın doğrudan hitabı olarak görülür. Risâlenin gerçekleşme biçimi, Hak Teâlâ'nın Gavs-ı A'zam'a "yâ Gavs-ı A'zam!" diye seslenmesiyle başlar ve sırrî konular hakkında konuşmasıyla devam eder; Geylânî de bu hitaplara cevap verir. Bu mükâleme, Hak'ın kullarına olan yakınlığını, velâyet sırrını, Hak sevgisinin tahkikini ve Hak'ın varlığının kâinatla ilişkisi gibi temaları içerir. Özellikle "fenâ fillâh ehli nasıl konuşur?" sorusuna bir cevap niteliğindedir; zira fenâ fillâh hâlindeki velî, kendi benliğinden değil, Hak'ın onun aracılığıyla konuştuğu bir vasıta olarak kabul edilir. Risâle-i Gavsiyye'de geçen bir ifadeye göre, Hak Teâlâ zâhidleri nefis yolunda, ârifleri kalp yolunda, vâkıfları ise ruh yolunda kılmıştır¹. Bu durum, risâlenin manevî mertebeler ve Hak ile kul arasındaki ilişkinin derinliklerine dair bir rehber olduğunu gösterir. Risâle-i Gavsiyye, Abdulkadir Geylani'nin eseri olup, Hakk-insan diyaloğu şeklinde gerçekleşir².