Sâlik için Hazarât-ı Hamse ne anlama gelir?
Sâlik için Hazarât-ı Hamse, nefs mertebelerinin aşılmasından sonra Hak'ka mi'râc yolculuğunun ana bölümünü oluşturan beş ilâhî mertebeler sistemidir. Bu mertebeler, varlığın Hak'tan başlayıp halka inen tedrîcî tenezzülünü ifade eder ve sâlikin "âfaki" seyrine devam ettiği bir aşamadır¹·². Sâlik, bu mertebelerde "Nefs-i İlâhî"yi idrak etmeye başlar ve nefs-i emmâre ile nefs-i levvâme hükmünden sıyrılarak Hak'la hazır olma hâline ulaşır¹·³. Hazarât-ı Hamse, İbn Arabî'nin varlık mertebeleri sınıflandırmasına göre gayb-ı mutlak, âlem-i ceberrut, âlem-i melekût, şühûd-u mutlak ve insân-ı kâmil olarak da ele alınır⁴.
Detaylı cevap
Hazarât-ı Hamse, Arapça "hazerât" (huzurlar, ilâhî huzurun katmanları) ve "hamse" (beş) kelimelerinin birleşimi olup "beş ilâhî mertebe" anlamına gelir⁵. Sâlik, yedi nefs mertebesini aştıktan sonra bu beş ilâhî hazret sistemine girer ve seyrine "âfaki" olarak devam eder¹·⁶·⁷. Bu seyrin neticesinde sâlik, "Nefs-i İlâhî"yi idrak etmeye başlar¹.
Hazarât-ı Hamse, varlığın Hak'tan başlayıp halka inen beş ana mertebesidir ve İbn Arabî okulu bu yapıyı vücud-ı mutlakın tedrîcî tenezzülü olarak kurmuştur. Bu mertebeler, Hak'ın varlığı ile hazır olduğu yerlerdir; zira Cenab-ı Hakk'ın madde mertebesinde zuhura gelmesi, Hakk'ın olduğu her tarafı "hazret" kılar³. Sâlik için bu, kendi birimsel varlığını aşarak Hak'la hazır olma hâline ulaşmak demektir³.
Hazarât-ı Hamse'nin mertebeleri şunlardır: (1) Lâ-taayyün (zât-ı sırf, gayb-ı mutlak), (2) Taayyün-i evvel (ahadiyyet), (3) Taayyün-i sânî (vâhidiyyet), (4) Âlem-i ervâh-misâl (mânâ ve sûret berzahı), (5) Âlem-i şehâdet (görünür dünya). İbnü'l-Arabî tarafından yapılan başka bir sınıflandırmada ise gayb-ı mutlak, âlem-i ceberrut, âlem-i melekût, şühûd-u mutlak ve insân-ı kâmil olarak belirtilir⁴·⁸. Sâlikin seyr-ü sülûkunda nefs mertebelerini aşmasıyla Hazarât-ı Hamse'deki yaşantılar bir temsil olarak olması gereken hâle kavuşur⁹. Bu mertebeler, tevhid-i ef'âl (fiillerin birliği) makamının başlangıcıdır; yani alemdeki fiillerin tek bir asla dayandığını anlatan bir bölümdür¹⁰.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Beled, Şems, Leyl, Duhâ ve İnşirâh Sûreleri · s.26“Bu nefs mertebeleri seyr edildikten sonra sâlik-Hakk yolcusu bu sefer seyrine “âfaki” olarak devam eder bu seyrin ismide, “hazarat-ı hamse-beş hazret mertebesid”Oku
- 2K1-297
- 3TB. Fusûs — Ayniyyet/Gayriyyet · s.60“Ama hakikati yönünden de burası “hazret”tir, çünkü Cenab-ı Hakkın madde mertebesinde zuhura gelmesi Hakkın olduğu her taraf hazrettir. Hazret-i şehadet, hazret-”Oku
- 4DVT-C001 (Ses Kaydı) · s.144“5- Nefs-i râziyye 6- Nefs-i marziyye 7- Nefs-i sâfiye diye adlandırılır. Bu kısımda kişi, “Enfüsî” yani içe dönük çalışmalar yaparak kendini tanımaya başlar. 23”Oku
- 5Hazarat-ı Hamse
- 6Kur'ân-ı Kerîm'de Nefs Âyetleri · s.267“Bu nefs mertebeleri seyr edildikten sonra sâlik-Hakk yolcusu bu sefer seyrine “âfaki” olarak devam eder bu seyrin ismide, “hazarat-ı hamse-beş hazret mertebesid”Oku
- 7Namaz Sûreleri (Cilt 2) · s.143“Bu nefs mertebeleri seyr edildikten sonra sâlik-Hakk yolcusu bu sefer seyrine “âfaki” olarak devam eder bu seyrin ismide, “hazarat-ı hamse-beş hazret mertebesid”Oku
- 8Aşk ve İrfân Yolunda · s.144“5- Nefs-i râziyye 6- Nefs-i marziyye 7- Nefs-i sâfiye diye adlandırılır. Bu kısımda kişi, “Enfüsî” yani içe dönük çalışmalar yaparak kendini tanımaya başlar. 23”Oku
- 9Doğdular, Yaşadılar — Hikâyesi · s.16“Fakat bu mertebelerin hükmü, Hazarât-ı Hamse ortaya çıktığında kalkıyor. Çünkü buradaki yaşantılar bir temsil olarak olması gereken hâle kavuşuyor. Öyle ki dört”Oku
- 10Sohbet Arası Sohbetler CD 18 · s.36“Bölüm Hazarat-ı Hamse başlangıcı bu bölümün mevzuu Tevhid-i Efal yani tevhitteki fiili birlik. TEVHİD-İ EF’ÂL Tevhid-i Ef’âl: Fiillerin birliği, anlamındadır. T”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.