İçeriğe atla

Tesbih ve Zikir eserinde Fark kavramı nasıl ele alınır?

Kitap-KonuOrta düzey23 görüntülenme8 kaynak
Kısa cevap

Tesbih ve zikir arasındaki fark, tasavvufta Hakk'ı anma ve yüceltme pratiklerinin farklı mertebelerini ve varlık katmanlarını ifade eder. Zikir, insana mahsus, şuurlu, kelâmî ve hem mülkî hem de melekî yönleri olan bir eylemdir; Hakk'ın ulûhiyetini ve teşbihini anlatır. Tesbih ise daha çok melekî ve kudsî olup, insan dışı varlıkların kendi varoluş sebeplerini sessiz ve sözsüz ifade etmeleri, Hakk'ı tenzih etmeleridir. İnsan, hem zikir ehli hem de tesbih ehli olabilirken¹, tesbih fıtrî, zikir ise iradîdir². Bu ayrım, Hakk'la olan ilişkinin derinliğini ve farklı tezahürlerini anlamak için önemlidir.

Detaylı cevap

Tesbih ve zikir kavramları, görünüşte benzer uygulamalar gibi algılansa da, tasavvufta aralarında önemli farklar bulunur³. Zikir, insana özgü, şuurlu ve kelâmî bir eylemdir; hem mülkî (dünyevî) hem de melekî (uhrevî) ve kudsî yönleri barındırır⁴. Zikir, Hakk'ın ulûhiyetini anlatır ve içinde teşbih, tenzih ve kudsiyyeti barındırır; bunlar ancak zikir ile açığa çıkar⁵. İnsan, idrakli zikir ile Hakk'ı özünden hatırlar⁶. Zikir, iradî bir fiildir² ve "Beni zikredin ben de sizi zikredeyim" (Bakara 2/152) ayetiyle doğrudan ilişkilidir⁷.

Tesbih ise daha çok melekî ve kudsî bir eylemdir⁴. Varlıkların kendi hakikatlerinden aldıkları emirle, istidatları hangi ismin kaynağında ise o yönde hareket ederek yaptıkları bir tenzih ve yüceltmedir². Tesbih, varlıkların kendi varoluş sebeplerini sessiz ve sözsüz bir şekilde ifade etmeleri, suretlerinin ve görüntülerinin bir şükrüdür⁴. Namazın rükû ve secde bölümleri tesbih bölümüdür; burada söylenenler zikir değil, tesbihattır⁸. Tesbih fıtrîdir, yani varlıkların fıtratına içkin bir durumdur². Meleklerin yalnızca tesbihinden bahsedilmesi, tesbihin melekî yönünü vurgular¹. Zikir zahir ve batını kapsarken, tesbih daha çok batınîdir⁵. İnsan, her hâle uygun halk edildiği için hem zikir ehli hem de tesbih ehli olabilir¹.

Kaynaklar

Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.

  1. 1Aşk ve İrfan Yolunda Bir Ömür (Alıntı)“Bu yaşantı “Hakka’l-yakîn” hâli ile zât mertebesi imanı, bir diğer ifadeyle “ikan-yakîn” hâlidir. 340 Terzi Baba’nın âyetlerden çıkarımına göre zikir, daha önce”Oku
  2. 2Sâd Sûresi, s. 48“Tesbih emrini varlıklar kendi hakîkatlerinden alırlar. İsti’dâtları hangi ismin kaynağında ise, fıtratları o yönde hareket eder ve o ismin ifâde ettiği tesbîhle”Oku
  3. 3Tesbih ve Zikir, s. 2“Bilindiği gibi (tesbîh ve zikir) iki ayrı kelime olduğu halde ifâde ve tatbikatları çoğu zaman bir birine benzer şekilde yürütülmektedir. Tesbîh çeken, zikretti”Oku
  4. 4İnsân-ı Kâmil (Cilt 4), s. 157“Acaba tesbih ile zikr arsında ne fark vardır. Bu soruyu özetle şöyle değerlendirbiliriz. Zikir , İnsan’a mahsus şuurlu, kelâmî, hem mülki hem de meleki ve kudsi”Oku
  5. 5İnci Tezgâhı (2), s. 145“. ------------------- Tesbih-tenzih, tenzih kudsiyyettir. Zikir-teşbih, teşbih Ulûhiyyet anlatımıdır. Zikrin içinde teşbih, tenzih, kudsiyyet vardır, bunlar ise”Oku
  6. 6Aşk ve İrfan Yolunda Bir Ömür (Alıntı)“TESBİH VE ZİKİR Tesbih, sözlük anlamı olarak “Subhânallah” kelimesini söyleyerek Allah’ı ta’zim edip yüceltme 321 , zikir ise anma, hatırlama 322 anlamlarına ge”Oku
  7. 7Kelime-i Şîsiyye, s. 68“Bir ele tesbih alarak sayılarla yapılan zikir var, bir de fiili zikir vardır. Tefekkür ederek düşünerek müşahede ederek yapılan zikir vardır. Ama bunların sadec”Oku
  8. 8A'yân-ı Sâbite, s. 405“Zikirile tesbih arasında büyük farklar vardır ancak biz bunları karıştırıyoruz, ne yaptın tesbih çektim diyor. zikir çektim tesbih çektim diyor işte o kelime ya”Oku

Dayandığı eserler

Bu cevap yardımcı oldu mu?

İlgili sorular

Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.