13.15- Göklerde ve yerde kim varsa, ister istemez kendileri de gölgeleri de sabah akşam Allah'a secde eder.

Gölgenin Secdesi: Varlık Mertebeleri ve Bilinç Katmanları

Bu ayet, her varlığın Allah'a boyun eğdiğini ve ilahi sisteme tabi olduğunu anlatan güçlü bir ifadeye sahiptir. Secdenin burada yalnızca fiziksel bir eğiliş değil, varoluşun temel yasalarına uygunluk anlamına geldiği görülmektedir.

Ayetteki Anahtar Kavramlar

يَسْجُدُ (yescudü) → "Secde eder, boyun eğer." "سجد" (s-c-d) kökünden türemiştir ve anlamı; eğilmek, teslim olmak, itaat etmek. Kur’an’daki kullanımı, sadece fiziksel secdeyi değil, aynı zamanda varlıkların Allah’ın koyduğu düzen içinde hareket etmesini de kapsar.

ظِلَالُهُمْ (zılâluhum) → "Gölgeleri de (secde eder)." "ظلّ" (z-l-l) kökünden türemiştir ve anlamı; gölge, yansıma, varlığın iz düşümü. Bu kelimenin kullanımı, varlıkların yalnızca bilinçli yönleriyle değil, maddi ve fiziksel hallerinin de ilahi düzene tabi olduğunu gösterir.

Secdenin Üç Katmanı

1. Fiziksel Secde (Bedenin Eğilmesi)

• İnsanların ve meleklerin Allah'a bilinçli olarak secde etmeleri
• Salah'taki secde gibi iradi hareketler
• Şuurlu ibadet formu

2. Fıtrî Secde (İlahi Yasalara Uyum)

• Gök cisimlerinin yörüngelerinde hareket etmesi
• Atom içindeki elektronların düzeni
• Doğa yasalarının işleyişi
• Bunların hepsi, varlıkların Allah'a boyun eğmesidir

3. İdrakî Secde (Şuurlu Teslimiyet)

• İnsan ve cinler, iradeleriyle secde eder veya etmez
• Gerçek secde, sadece fiziksel eğilme değil, benliğin ortadan kalkıp ilahi hakikatte yok olmasıdır

Kelamî açıdan, her şeyin Allah'a boyun eğdiğini—ister bilinçli ister bilinçsiz olsun—tüm varlıkların ilahi kudret altında olduğunu ifade eder. Bu, Allah'ın:

• Rubûbiyetinin (her şeyi terbiye eden, yöneten ve idare eden oluşu) ve
• Ulûhiyetinin (tek mabud oluşu)

açık bir delilidir.

İnsanlar ve cinler gibi iradeli varlıkların bilinçli secdesi, Allah'ın ulûhiyetini tasdik ederken; gök cisimlerinin hareketi, dağların sabit duruşu, suyun buharlaşıp yağmura dönüşmesi gibi tabiat hadiseleri ise Allah'ın rubûbiyetine işaret eden fıtrî secdelerdir.

İlmî (Sebep–Sonuç) açıdan bu ayette geçen “gölge” kavramı incelendiğinde, Arapça’da gölge anlamına gelen iki farklı kelimeyle karşılaşılır: فَيْء (fey’) ve ظِلّ (zıll). Ayette kullanılan ظِلّ (zıll) kelimesinin anlamı, فَيْء (fey’) kelimesinden çok daha kapsamlıdır.

فَيْء (Fey'): Işıklı Gölge, Güneş ışığının çekilmesiyle, yani ışığın bir cisme çarpıp geçememesi sonucu oluşan gölgedir.

Özellikleri:

• Gündüz ortaya çıkar
• Konuma, ışığın açısına ve şiddetine göre şekil ve uzunluğu değişir
• Sabah ve akşam uzar, öğle vakti kısalır
• Fiziksel olarak iki boyutlu bir projeksiyon gibi görünür
• Işığın doğrusal yayılımı içinde geçici bir "ışık yoksunluğu alanı"dır

ظِلّ (Zıll): Derin Gölge, Hem gündüz oluşan gölgeyi (ışıklı gölge) hem de ışığın hiç ulaşmadığı karanlık alanları (ışıksız gölge) kapsar.

Özellikleri:

• Cennet gölgesi gibi mecazî anlamlarda da kullanılır
• Sadece fiziksel bir ışık engeli değil
• Koruyucu, sükûnet verici
• Varlık–yokluk sınırında duran bir "gizlenme hâli"

Formül: Zıll = ışıklı gölge + ışıksız gölge; fey' ise bunun sınırlı bir alt türüdür.

KOZMOLOJİK PERSPEKTİF: GÖLGE VE IŞIĞIN KARŞILIKLI İLİŞKİSİ

Gölge kavramının bu dilbilimsel derinliği, yalnızca psikolojik bir metafor değil; evrenin fiziksel yapısıyla da şaşırtıcı bir paralellik gösterir. Modern kozmolojiye göre, evrenin bileşiminin yaklaşık %95'i ışıkla etkileşmeyen unsurlardan (karanlık enerji + karanlık madde) oluşur; yalnızca %5'i baryonik maddedir. Görünür ve ışık yayan kısım ise bu %5'in de oldukça küçük bir bölümünü temsil eder.

İrfanî bakışla paralel biçimde, ayetteki ظِلّ (zıll) kelimesinin klasik Arapça'daki semantik kapsamı, yalnızca gündüz oluşan fiziksel gölgeyi değil, aynı zamanda 'ışığın hiç ulaşmadığı karanlık alanlar'ı da içerir. Bu dilbilimsel genişlik, ayetin çok katmanlı hakikatine bir işaret olarak okunabilir: Varlığın büyük çoğunluğu, doğrudan algılanamayan 'zıll alanı' içindedir.

Işık ve Gölgenin Etkileşimi

• Işık, karanlık madde tarafından gravitasyonel merceklenme yoluyla saptırılabilir; yani ışığın rotası, görünmeyen yapılar tarafından şekillendirilir
• Karanlık enerji ise ışığın yayıldığı "mekânı", başka bir ifadeyle evrenin genişleme dinamiğini belirleyen arka plan dokusunu oluşturur

Bu fiziksel gerçeklik, felsefi ve irfanî düzlemde şu metaforu besler:

"Gölge, ışığa biçim ve yön kazandırır." Çünkü gölge, ışığın fark edilmesine zemin hazırlar; ışık da gölgenin varlığını belirginleştirir.

Bu iki olgu birbirini idrak ettirme ilişkisi içindedir:

• Gölge ışığın sınırlarını görünür kılar
• Işık ise gölgenin varlığını ortaya çıkarır
• Biri olmadan diğeri kavranamaz
• Tam karanlıkta gölge oluşmaz
• Tam aydınlıkta da sınır belirsizleşir

Bu nedenle gölge ile ışık, zahir ve batın arasındaki ezelî dengeyi temsil eder; biri görünürlüğü, diğeri idraki mümkün kılar.

BİLİNÇ KATMANLARI VE GÖLGE

Modern psikoloji insanın iç dünyasını çok katmanlı görür; ‘gölge’ yalnız bastırılmış içerik değil, bilincin dışında kalan potansiyelleri de kapsar. İrfânî açıdan "gölge", ise gölge, insanın zâhir ve bâtın yanını idrak ettiren zarurî bir unsurdur.

Zahir (Görünür) = Bilinç = Ziya

• Halk edilmiş ışık
• Kişinin farkında olduğu, açığa çıkan yanı

Batın (Gizli) = Gölge Katmanları

1. Bilinç: Görünür Katman

Kişinin farkında olduğu düşünce, niyet ve davranışlarını kapsar. Bu, zâhir alanıdır: ışığın doğrudan düştüğü, kişinin kolayca gördüğü yüzey.

2. Bilinçaltı = Fey' (Işıklı Gölge)

Bilinçaltı, fey' türü gölgeye benzer: günışığının çarpıp geçemediği, geçici ve konuma göre değişen bir alandır. Burada bastırılmış duygular, anılar ve alışkanlıklar bulunur.

Kişinin bilinçte taşıdığı ama kabullenmekte zorlandığı yönlerini sembolize eder. Bastırılmış arzular, korkular, yüzleşilmemiş travmalar ya da kabul edilmeyen kişilik özellikleri, bu gölgeye yansıtılır.

Bu katman kişisel gölgedir—bireyin kendi yaşam deneyimlerinden kaynaklanır.

3. Bilinçdışı = Zıll (Kolektif Gölge)

Bu, Carl Gustav Jung'un "kolektif bilinçdışı" dediği katmandır. Arketipsel imgeler, insanlığın ortak psişik mirası burada bulunur.

Arketip = İlkesel kalıp / kök form, Zaaf = O kalıbın nefste zahire çıkmış şekli / faaliyete geçmiş hali Zıll türü gölge gibi hem ışıklı hem ışıksız alanları kapsar. Kollektif gölge; kişisel deneyimin ötesinde, insanlığın tarihsel ve kültürel birikiminin oluşturduğu ortak gölgedir. Ancak Jung'un sistemi burada sınırlanır çünkü bu katman hâlâ dünyevî ve antropolojik bir sınır taşır.

"Kibir, hırs, korku" = arketip değildir. Bunlar, arketiplerin nefiste görünüşe çıkmış zahirî tezahürleridir.

Tasavvufî Arketipler:

• Firavunî nefis → kibir arketipi
• Karunî tutum → mal–iktidar arketipi
• İblisî duruş → emre isyan / tevhidi reddediş arketipi
• Âdemî tavır → secde / teslimiyet arketipi
• Rahmânî terbiye → ilahî rehberlik arketipi
• Ana-rahmî merhamet → himaye/rahmet arketipi
• Kurban formu → teslimiyet ve fena arketipi
• Seyr yolculuğu → talep ve yöneliş arketipi
• Mürşid/talîm arketipi → hakka çağrı formu

Bu derinlikte sâlik artık kendi bireysel hikâyesini değil, insan türü için yazılmış ilahî senaryonun izlerini okumaya başlar.

4. Bilinçötesi (Derin Gölge / Rabbi Hass Bilinci)

Bu düzeyde insan, bireysel benliğin sınırlarını aşarak kendi Rabbi Hass'ını—bir başka ifade ile kendi özel ilahi rehberini—keşfeder. Rabbi Hass kavramı, Kur'an'ın dilbilimsel yapısında gizli olan kişisel ilahi rehberlik boyutunu ifade eder.

Arapça'da "Rab" kelimesi, iyelik eki aldığında kişiselleşir:

• Rabbahu (onun Rabbi)
• Rabbik (senin Rabbin)
• Rabbi (benim Rabbim)

Bu dilbilimsel yapı, Allah'ın hem evrensel Rab (Rabbu'l-Alemin) hem de her varlığa özgü, kişisel terbiye edici (Rabbi Hass) yönünü gösterir.

Hadis-i şerifte: "Men arafe nefsehu faqad arafe Rabbahu" (Nefsini bilen Rabbini bilir) ifadesindeki "Rabbahu" (onun Rabbi), tam da bu kişisel boyutu işaret eder.

Tasavvufi düşüncede, her bir bireyin varoluşuna, potansiyeline ve manevi yolculuğuna özgü bir şekilde tecelli eden ilahi rehberlik ve terbiye kanalını ifade eder. "Âlemlerin Rabbi" olan Allah'ın, her bir "abd"ne onun şahsında, doğrudan ve özel olarak yönelmesidir.

Özellikler:

• Kişiye özel ilahî rehberliktir
• Esmâü'l-Hüsnâ'nın insandaki açılım kapısıdır
• Ego-ötesi bir idraktir
• Her insanın kendi varlık planındaki benzersiz ilahi bağlantısı

Kişi artık yalnızca psikolojik arketiplerle değil, ilahi rehberlikle karşılaşır. Sezgisel idrakler, yaratıcı ilhamlar, rüyalar yoluyla Rabbi Hass kişiyi yönlendirir.

Bu, kişisel gölgenin (bilinçaltı) ve kolektif gölgenin (bilinçdışı) ötesinde, ilahi hakikate açılan eşiktir. Bu düzey, mürid ile mürşid arasında başlayan hakikat diyaloğunun alanıdır; bireysel nefsin şahitlik bilincine ulaşması için hazırlık safhasıdır.

Kolektif arketip şöyle söyler: "İnsan böyle yürür." Rabbi Hass şöyle der: "Sen böyle yürütülüyorsun." Burada kişi:

• İlhamla yönlendirildiğini
• İçsel ikazların mahiyet değiştirdiğini
• Sınavların "tesadüf" değil "tedbir" olduğunu
• Hayatındaki tekrarların bir pedagojik imza taşıdığını ayırt edebilir hâle gelir

Daha önce gölge "engel" gibi görünürken, bu mertebede gölge ders programına dönüşür.

Artık soru:

• "Bu neden başıma geldi?" değil
• "Bu bana neyi göstermek için geldi?"

Rabbi Hass bilincinin açılmasıyla:

• Tekrar eden olaylar → talim
• Acı ve sıkışma → terbiye
• Gecikme ve mahrumiyet → koruma
• Rastlantılar → ikram
• İç sızı ve vicdan → hitap

olarak okunur ve böylece gölgenin dili çözülür; insan artık gölgeyle savaşmaz, ona teslim olur.

5. Transbilinç (Şahitlik Bilinci)- Zıllın En Derin Hali

Rabbi Hass'ın rehberliğiyle ulaşılan en derin katman. Bu, şahitlik bilincinin açıldığı düzeydir.

İslam, şahitliğe dayalı bir iman sistemidir. Müslüman olan kişi Allah'a inanmaz, Allah'a iman eder. İman, en üst düzey bilinçli olma halidir, çünkü iman şahitliğin tasdikidir.

Kelime-i Şehadet:

أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَٰهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ

"Eşhedü en lâ ilâhe illallah, ve eşhedü enne Muhammeden abdühû ve rasûlüh"

"Ben şahidim ki Allah'tan başka ilah yoktur ve ben şahidim ki Muhammed O'nun abdı ve resulüdür"

İnanmak ve Şahitlik:

• İnanmak: Var saymak, zan üzerine kabul etmek (pasif, kesin bilgi değil)
• Şahitlik: Bizzat görmek, tanık olmak (aktif, bilinçli idrak)

Misak-ı Ezel: Ezeli Ahdin Şahitliği

Kelime-i Şehadet'in yaşandığı hakikat boyutu.

وَإِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَنِي آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَأَشْهَدَهُمْ عَلَىٰ أَنْفُسِهِمْ أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ ۖ قَالُوا بَلَىٰ شَهِدْنَا

(Araf 7/13) Türkçe anlamı: "Rabbin, Âdemoğullarının bellerinden zürriyetlerini alıp onları kendilerine şahit tuttu ve dedi ki: 'Ben sizin Rabbiniz değil miyim?' Onlar da: 'Evet, (buna) şahidiz,' dediler-kıyamet günü, 'Biz bundan habersizdik,' demeyesiniz diye."

Transbilinç düzeyinde kişi, bu ezeli ahdi hatırlar. Bu sadece bilmek değil, o anda orada olduğunu hatırlamaktır.

Bakara (2/30) "Hatırla o vakti—hani Rabbin meleklere, 'Ben yeryüzünde bir halife halkedicem' demişti..." Bu ayet, okuyana "Hatırla!" diyor. Demek ki okuyan kişi (sen, ben) o anda oradaydık. İnsanlığın bilinç kökeni oraya dayanıyor.

Jung'un kolektif bilinçdışı:

• İnsanlık tarihinin psikolojik birikimini ifade eder
• Dünyevi, antropolojik
• Adem sonrası

Transbilinç (Şahitlik Bilinci):

• Adem öncesi tanıklıktır
• Varoluşun şahidi olmaktır
• Kolektif bilinçdışının çok ötesinde, varoluşsal bir şahitlik ufkudur.

Burada kolektif bilinçdışı değil, tam tersi ayeti okuyan ve bilen herkesin şahitliğinden kaynaklanan kollektif bilinçten söz ediyoruz.

Seyr-ü sülûk (tasavvufi yolculuk), tam da bu şahitliği bu dünyada kavramak için yapılır. Bilinçaltı ve bilinçdışı tüm gölge katmanlarından geçerek, Rabbi Hass bilincine ulaşarak, nihayetinde transbilinç (şahitlik bilinci) düzeyinde kişi, kendi bilinç kökeninin Adem öncesine dayandığını idrak eder.

SABAH – AKŞAM: KESİNTİSİZ VE DÖNGÜSEL ZAMAN

Ayetin "sabah akşam" vurgusu, kesintisiz bir sürekliliği ve döngüselliği temsil eder. Gölge, zamanın ritmiyle aralıksız secde hâlindedir ve bu, ilahî sisteme tabiiyetin sürekliliğini sembolize eder.

Zamanın Sembolizmi

Sabah gölgesi: Uzun ve belirgindir. İnsanın nefsinin kaba arzularını ve açık zaaflarını fark ettiği gençlik evresine benzer; gölge net biçimde görünür.

Öğle gölgesi: En kısadır, kaybolur gibi olur. Bu, gaflet anını temsil eder; nefis en baskın hâldedir, kişi gölgesini göremez, benliği merkeze koyar. Benlik yanılsaması en güçlüdür.

Akşam gölgesi: Yeniden uzar ama daha rafine bir hâl alır. Olgunluk ve tecrübe ile bastırılmış içerikler daha derin düzlemlerde görünür olur; idrak derinleşirse kabulleniş kolaylaşır.

GÖLGENİN İDRAKI

Gölge, ışığın ve varlığın bulunduğu her yerde kaçınılmaz biçimde vardır; çünkü o, varlığın kendi nurundan doğan bir izdüşümdür.

Gölge, insan yaşadığı sürece tamamen kaybolmaz. Ancak kişi ilahî nura yöneldikçe gölgenin anlamı dönüşür. Artık gölge bir engel değil, hakikate rehberlik eden bir işaret hâline gelir.

İrfanî açıdan gölgeyi reddeden kişi, aslında kendi nefsinin bâtınî yönünü inkâr etmiş olur.

Bu nedenle gölgeyi kabullenmek, insanın hem zâhirî hem bâtınî bütün boyutlarıyla kendisini tanımasının zorunlu şartıdır.

İKİ TÜR GÖLGE: FEY VE ZILL'İN SEYR-Ü SÜLÛK İÇİNDE ANLAMI

İnsan kendi gölgesini tanımaya başladığında, nûrun iki farklı yansımasıyla karşılaşır:

1. Fey Gölgesi (Zahir Boyutu) — Nefsi Emmârenin Gölgesi

Bu gölge, insanın benliğinden ve nefsi emmâreden kaynaklanır. Işığın bir cisme çarpıp geçememesiyle oluşan fey gibi, bu gölge de nûrun önüne geçen nefsin izdüşümüdür.

Kişinin bastırılmış arzuları, korkuları, zaafları ve yüzleşemediği yönleri bu fey gölgesinde belirir. Bu gölgeyle yüzleşmek, kişinin, "ben" zannının ardındaki sınırlılığı fark etmesi, nefs tezkiyesiyle başlar.

Fey gölgesi tövbeyi, yani arınmayı gerektirir, nefsin terbiyesidir.

Zahir boyutta Gölgenin secdesi burada başlar. İnsan, benliğini eğerek kendi gölgesinin kaynağını yani Nûr'u fark eder.

2. Zıll Gölgesi (Batın Boyutu) — Hakikatin Bâtınî Gölgesi

Zıll ise nurun batını aydınlatma biçimidir. Zahirdeki fiziksel ışığın (ziyanın) eksikliği değil, nurun ışığı anlamlandırma biçimidir.

Bu gölge, varlığın İlahi hakikatle olan irtibatını, yani bâtınî bağı temsil eder. Zıll, zahirde karanlık gibi görünse de aslında nurun kendi hikmetini gizleyerek öğretme hâlidir.

Bu gölgeyi idrak eden kişi, zahiri karanlıkla değil, nurun mana aydınlığı ile karşılaşır. Kişi, batıni gölgesinin aslında nurun batında tecelli etmesi olduğunu anlar. Bu, her şeyin nurdan meydana geldiği hakikatine varmaktır.

Gölgenin secdesi, zâhirin bâtına, benliğin hakikate yönelişini temsil eder. Bu secde, insanın kendi nuruyla buluştuğu andır. Gölge, artık ayrılık değil, birliğin fark edilişidir.

Sonuç olarak "gölgelerin secdesi", varlığın hem zahir hem batın boyutlarıyla Allah'a tabi oluşunun sembolüdür. Gölge, yokluk değil; fark edilmemiş varlığın kendisidir.

İnsan, kendi gölgesiyle yüzleşerek:

1. Fey' gölgesini (nefsi emmâre) tanır ve tezkiye eder
2. Zıll gölgesini (batıni hakikat) idrak eder ve küllî nefse açılır
3. Rabbi Hass bilincine ulaşır ve özel ilahi rehberliği fark eder
4. Transbilinç'te şahitlik şuuruna erer
5. Fenâ-Beka ile vahdet idrakine ulaşır

Gölgenin secdesi, zâhirin bâtına, benliğin hakikate yönelişidir. Kişi ne kadar kâmil olursa olsun, gölge varlığın ayrılmaz parçasıdır; çünkü o, Nur'un kendisini idrak ettirme biçimidir.

"Gölgelerin secde etmesi", her varlığın İlahi iradeye tabi olduğunu ve hakikatin bu teslimiyetle zuhur ettiğini gösterir. Gölgeden kaçmak, hakikati reddetmektir; gölgeyle yüzleşmek ise nura yönelmektir. Hakikî secde, insanın gölgesiyle birlikte bütün varlığıyla Allah'a yönelmesidir. Seyr-ü sülûk, gölgeden nura, çokluktan vahdete, fenâdan bekâya yolculuktur—ve bu yolculuk, insanın kendi varlık hakikatine ulaşma serüvenidir "Gölgeyi tanıyan, vahdeti görür; vahdeti gören ise artık gölge görmez. Gölge hem fizikî hem manevî hem de ilahî düzlemde, insanın Allah'a bağımlılığının sembolüdür. O, Nur'un kendisini gizleyerek öğrettiği bir aynadır."

Bu ayet hakkında Terzi Babamın (213-1-Gökyüzü İnsanları araştırması adlı kitabından, sayfa-324- konu ile ilgili küçük bir bölümüde aktarmayı uygun gördüm. O. S. Ş.

Kuranı Kerim Türkçe okunuş:
13.15 - Ve lillâhi yescudu men fis semâvâti vel ardı tav'av ve kerhev ve zılâluhum bil ğuduvvi vel âsâl. (15. ayet, secde ayetidir.)

Diyanet Meali:
13.15 - Göklerde ve yerde kim varsa, ister istemez kendileri de gölgeleri de sabah akşam Allah'a boyun eğer.

Elmalılı Hamdi Yazır Meali:
13.15 - Halbuki Göklerde ve Yerde kim varsa ister istemez Allaha secde eder kendileri de gölgeleri de sabah akşam.

Görüldüğü gibi gene ayet-i kerîme ne kadar açıktır. “Göklerde ve Yerde kim varsa” “Kim” kelimesinin arapça karşılığı “MEN”dir ve insanı vasfetmektedir. Göklerde de yerdeki bizim gibi, “MEN-insan”ların olduğunu çok açık ve net olarak ilâhi bilgi olarak bizlere 1400 küsur senedir bildirilmektedir.

Genel insanlık bilgilerimiz ön yargısız olarak bu hakikatleri ne zaman anlayarak ufuklarımızı genişletip Allahımızın sonsuz alemlerini nasıl idrak etmeye çalışacağız. “ İz- -T- ”

~~13.16~
قُلْ مَنْ رَبُّ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ قُلِ اللّٰهُ قُلْ اَفَاتَّخَذْتُمْ مِنْ دُونِهٖ اَوْلِيَاءَ لَا يَمْلِكُونَ لِاَنْفُسِهِمْ نَفْعًا وَلَا ضَرًّا قُلْ هَلْ يَسْتَوِى الْاَعْمٰى وَالْبَصٖيرُ اَمْ هَلْ تَسْتَوِى الظُّلُمَاتُ وَالنُّورُ اَمْ جَعَلُوا لِلّٰهِ شُرَكَاءَ خَلَقُوا كَخَلْقِهٖ فَتَشَابَهَ الْخَلْقُ عَلَيْهِمْ قُلِ اللّٰهُ خَالِقُ كُلِّ شَیْءٍ وَهُوَ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُ
~ ~ ~

Kur’ân-ı Kerîm Türkçe okunuş: