Furkân Sûresi 44. âyetin meâli (Türkçe anlamı) nedir?

Furkân 44Cüz 19 · Sayfa 364

Furkân Sûresi 44. Âyet

الفرقان

Em tahsebu enne ekśerahum yesme'ûne ev ya'kilûn(e)(c) in hum illâ kel-en'âm(i)(s) bel hum edallu sebîlâ(n)

Yoksa sen onların çoğunun (söz) dinleyeceklerini yahut akıllarını kullanacaklarını mı sanıyorsun? Onlar hayvanlar gibidirler, belki yolca onlardan daha da şaşkındırlar.

Bu ayet, insanların işitme ve akletme yeteneklerini hayvanlarınkinden ayırarak, hakikati idrak edemeyenlerin durumunu vurgulamaktadır. Anahtar kavramlar, sanma, işitme, akletme, hayvanlar ve sapıklık üzerinden bu idraksizliği derinlemesine ele almaktadır.

1تَحْسَبُh-s-b

Kök:ح س ب—Bir şeyi zannetmek, öyle olduğunu düşünmek.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Hasb (حَسْب), bir şeyi saymak, hesaplamak anlamına gelir. Tahseb (تَحْسَبُ) ise, bir şeyi öyle zannetmek, öyle olduğuna inanmak demektir. Ayetteki bağlamda, Peygamber'in (s.a.v.) muhataplarının işitme ve akletme yetenekleri hakkında yanlış bir zanna kapılmaması gerektiği vurgulanır.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Hesap (حساب), bir şeyi saymak ve miktarını bilmektir. Hasb (حَسْب) ise, bir şeyi zannetmek, tahmin etmek anlamında kullanılır. Ayetteki 'tahseb' kelimesi, muhatapların gerçek durumunu bilmeden, onların işittiğini veya aklettiğini düşünme yanılgısına işaret eder.

2يَسْمَعُونَs-m-'-

Kök:س م ع—Sözü işitmek, duymak ve anlamak.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): Sem' (سَمْع), kulakla idrak etmektir. Kur'an'da bazen sadece işitme, bazen de işitip anlama ve kabul etme anlamında kullanılır. Bu ayette 'yesme'ûne' kelimesi, sadece fiziksel işitmeyi değil, aynı zamanda işitilen şeyi idrak etme ve ondan faydalanma yeteneğini de kapsar.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Sem' (سَمْع) kelimesi Kur'an'da mecazi olarak 'itaat etmek' ve 'kabul etmek' anlamında da kullanılır. Ayetteki 'yesme'ûne' ifadesi, onların sadece sesleri duymakla kalmayıp, aynı zamanda hakikati işitip ona kulak vermediklerini, yani itaat etmediklerini ima eder.

3يَعْقِلُونَ'-q-l

Kök:ع ق ل—Akıl yürütmek, idrak etmek, anlamak.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Akl (عَقْل), bir şeyi bağlamak, tutmak anlamına gelir. İnsan için ise, doğruyu yanlıştan ayırt etme ve bilgiyi idrak etme gücüdür. Ayetteki 'ya'kılûne' kelimesi, onların sadece işitmekle kalmayıp, işittiklerini akıl süzgecinden geçirip doğru sonuçlara ulaşma yeteneğinden yoksun olduklarını belirtir.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu'ya göre 'akl' (عَقْل) Kur'an'da sadece entelektüel bir yetenek değil, aynı zamanda ahlaki bir sorumluluktur. Akletmek, hakikati idrak edip ona göre davranmayı gerektirir. Ayetteki 'ya'kılûne' ifadesi, muhatapların bu ahlaki ve entelektüel sorumluluğu yerine getiremediklerini gösterir.

4كَٱلْأَنْعَـٰمِn-'-m

Kök:ن ع م—Davarlar, evcil hayvanlar gibi.

Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): En'âm (أَنْعَام), deve, sığır, koyun ve keçi gibi evcil hayvanları ifade eder. Bu hayvanlar genellikle sadece içgüdüleriyle hareket ederler ve akıl yürütme yetenekleri sınırlıdır. Ayetteki benzetme, muhatapların akıl ve idrak yeteneklerini kullanmamaları nedeniyle hayvanlar seviyesine indiklerini vurgular.

Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): En'âm (أَنْعَام) kelimesi, Kur'an'da genellikle insanların dünya malına düşkünlüğünü ve ahireti unutmasını eleştirmek için kullanılır. Bu ayette ise, akıllarını kullanmayanların, sadece içgüdüleriyle hareket eden hayvanlar gibi oldukları, dolayısıyla hakikati idrak edemedikleri belirtilir.

5أَضَلُّd-l-l

Kök:ض ل ل—Daha sapık, daha şaşkın.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Dalâl (ضَلَال), doğru yoldan sapmak, şaşırmak demektir. 'Edallu' (أَضَلُّ) ise, daha sapık, daha şaşkın anlamına gelir ve mübalağa ifade eder. Ayette, akıllarını kullanmayanların hayvanlardan bile daha sapık olduğu, çünkü hayvanların fıtratlarına uygun hareket ederken, bu insanların fıtratlarından saptıkları vurgulanır.

Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Dalâl (ضَلَال), hakikatten uzaklaşmak ve doğru yolu kaybetmektir. 'Edallu' (أَضَلُّ) kelimesi, bu sapıklığın derecesini artırır. Ayetteki kullanım, insanların akıl ve irade sahibi olmalarına rağmen, bu yeteneklerini kullanmayarak hayvanlardan daha kötü bir duruma düştüklerini, çünkü hayvanların bir sorumluluğu yokken insanların sorumlu olduklarını ifade eder.

Furkân Sûresi

“Em tahsebu enne ekserahum yesme’ûne ev ya’kilûn(e) in hum illâ kel-en’âm(i) bel hum edallu sebîlâ(n)” Yoksa sen onların çoğunun (söz) dinleyeceklerini yahut akıllarını kullanacaklarını mı sanıyorsun? Onlar hayvanlar gibidirler, belki yolca onlardan daha da şaşkındırlar. (25/44)

Birimsel maddi akılları vardır. Ama bu kişi dünyevi işlerin kompedanı belli bir bir bilim dalının profesörüde olsa aklını nefsi emmare istikametinde kullanılır. Kim ki akıl Mûsâ’sına kendi varlığında ulaşılabilirse akl-ı maad olan uhrevi aklı kullanma selayehetine erişmiş olur.

Hatta daha da aşağıdadırlar yâni âlemlerin kemâli olan esfeli safilinden daha da ileriye gitmişlerdir. Bunlar (beşeriyetlerinden) gafil olanların ta kendileridir. Esfeli sâfilîn, aslında bütün ilâh-î mertebeleri bünyesinde topladığından aynı zamanda âlâyı illiyyin’dir. Nefsimizle yaşadığımız zaman burası esfeli safilin olmaktadır.

İnsanın meleki yönü olduğu gibi nefsi emmare-şeytani yönde vardır. Nefsi emarenin hayvani kötü ahlak yolunu seçerse bu kendi seçimi olarak hayvan olarak yaşayan varlıklardan daha aşağı olur. Onların bu mutlak kaderidir. Ancak bunun “hayy an” yaşayan an olduğu anlaşılabilirse âlâyı iliyine yükselinebilir. (Murat Derûni)

Eserin tamamını oku

Bu âyet şu eserlerde de geçiyor(3)

Zümer Sûresi Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 1 TEDBIRAT I ILAHIYYE