Sebe' Sûresi 1. Âyet

“Hamd”, Sözlükte “iyilik, güzellik, üstünlük ve erdemlilikle niteleme, övme” mânasına gelmektedir. Bir kişinin bir diğerini övebilmesi için önce onu ihata etmesi kuşatması gerekiyor.

“Hamd, göklerdeki ve yerdeki her şey kendisinin olan Allah'a mahsustur.” Kendisinin gayrı olarak, kendisini anlayacak , idrak edecek, övebilecek ikinci bir varlık (vücud) mevcud değildir. Allah’ı ancak Allah bilir, Allah’ı ancak Allah övebilir ve senâ edebilir. Bu yüzden Hamd Allâh’a mahsustur.

Hz Rasulüllâh’ın isimleri “Hamd” köküne dayanır. Ahmed, Mahmûd, Muhammed bunlardan bazılarıdır. Hamd Arapça , “ha”,”mim” “dal” harfleri ile yazılıyor.

حَمْدُ “HAMD”

حَ ( Ha) Hakikat-i Ahad,

مْ (mim) Hakikat-i Muhammedi,

دُ ( dal) Delili İlahi, Ahad-Ahmed-Mahmud-Muhammed, kelimelerinin ifade ettiği manalar sadece yazıda ve şekilde bir kelime olmayıp, hakikatleri itibarıyla her mertebede birbirlerine ayna ayna olan ve bütün alemi kaplamış olan manalar deryasıdır. Zat-ı Mutlak a’mâ’iyyet’te, kendi âleminde, gizli hazine’de, gaybların gaybında, iken bilinmekliğini istedi ve bu halden ilk tecellisi, zâtından zâtına oldu. Buna da “Ahad” Ahadiyyet, Yani birlik tecellisi dendi.

13 sayı değeri ile karşılık bulan ve “Ahad” olan ilahi zât, gönlüne bir مْ (mim),yerleştirdi zuhur ismine اَحْمَدُ ( Ahmed) dedi. Böylece Ahad, “Ahmed” ile gizlendi. Ahmed’i “Mahmud” ile, Mahmud’u “Hamd” ile “ Hamd-ı da “Muhammed ile gizledi ve aynı şekilde bunları Muhammed ismiyle açığa çıkardı ve bütün bunları Mustafa ile seçti.

Ancak bu “birlik tecellisi” beşeri mânâ’da anlaşılan sayısal mânâ’da bir birlik değil, bölünmez bir bütünlüğün bir-liği idi. Sadece ilmî bir şuurlanma idi. Ve burada kendi tekli-ğinde iki özelliği (İnniyyet-i ve Hüvviyyet-i) ile belirdi. İşte bu ilk kendinden kendine olan belirginliği “Ahad” (1+8+4=13) sayısal mânâsını oluşturdu. Tabii ki aslında batınında olan bu hakikat diğer mertebelerin zuhurundan sonra idrâki mümkün oldu. Nasıl ki, “Ahad” kendi varlığında kendisi ile idi, işte o mertebe’de mânâ değer ifadesi (Ahad) sayısal değer ifadesi ise (13) idi. Daha evvelce de belirttiğimiz gibi nasıl ki, elif (13) olarakta bütün harflerin varlığına işlemiş olarak onlara nüfuz ettiği gibi (Ahad) da bütün varlığın özüne işlemiş onlara nüfuz ederek varlık sebebleri olduğu gibi, (13) sayısal değeride bütün mânevi değerlerin kaynak varlık değeri olmuştur.

Buda Hakikat-i Muhammed-i yoluyla tesirini bütün âlemlere (14) Nûr-u Muhammed-i yönüyle ulaştırmıştır. Ahad olan O İlâhi zât gönlüne bir (mim) yerleştirdi, zuhur ismine (Ahmed) dedi ve (Ahad)ı Ahmed ile gizledi. Ahmed-i “Mahmud” ile Mahmud-u “Hamd” ile Hamd-ı da “Muhammed” ile gizledi ve aynı şekilde bunlarıda yine, “Muhammed” ile açığa çıkardı ve bütün bunları (Mustafa) ile seçti. Ona baktığında ister Ahad de, ister Ahmed de, ister Mahmud de, ister Hamd de, ister Muhammed de, ister Mustafa de, hangi ismi söylersen söyle eğer biraz irfaniyetin var ise aynı zamanda bunların hepsini de söylemiş ve bu mânâları idrâk ederek yaşamış olursun. İlâhi olan Zât-ı Ahadiyyet gönlüne O (mim) i yerleştirince yani Ahmed olunca daha evvelce Ahad’da bulunan (ha) ve (dal) ın arasına giren (mim) ile bu def’a (elif) i ilâve etmeden okunduğunda “hamd” oldu, işte (hamd) ın gerçek İlâhi kaynak mertebesi burasıdır.

Ahad “mim” siz okunduğu zaman (Ahad) tır. (mim) li okunduğu zaman, Ahmed’tir, “elif” siz okunduğu zaman da “hamd” tır. İşte görüldüğü gibi, “Ahad-Ahmed İşte bu anlayış, öncelik ve idrâkiyle meseleye baktığımızda (Hamd) ın, sadece bir kelime ve dilde söylenen tekerleme değil, bütün âlemleri kuşatan ve “Ahad”ı öven müthiş bir yaşam sistemi olduğunu bilmektir. TB.

“Hamd, göklerdeki ve yerdeki her şey kendisinin olan Allah'a mahsustur” Hamd, semâlarda ve arz’da bulunanların hepsinin sahibi olan Allah’a mahsustur. Semâlarda ve Arz’da bulunanların hepsini zâhir sıfatlarının ve kemâlâtının mazharı kılmıştır. Hamd insan nesline ait bir kavram olarak ele alınıp düşünüldüğünde göklerde de bu hamd’ı yapan insan neslinin varlığı ortaya konmaktadır. Böylece ayeti kerime’de göklerdeki insan neslinin varlığı da açıklanmış olmaktadır.

Bireysel varlıklar üzerinde düşündüğümüzde, “göklerde ve arz’da “Hamd” Allah’a mahsustur” ifadesi, Gökler, iç bünyelerimizde dürülü olan semalarımız bâtın alemlerimizdir. Zat- sıfat – esma alemleridir Arz, ise beden mülklerimizdir. Efal alemidir. Hal böyle olunca içten ve dıştan kulunu ihata ederek saran onu kuşatan ondan zuhur eden Allah’dır. Böylece hamd sadece ona mahsustur.

Cenâb-ı Hak, bütün bu alemleri İnsân-ı Kâmil ismiyle halk etti. Yani âlemlerin aldığı isim İnsân-ı Kâmil’dir. Ayeti kerimede belirtilen “ Göklerdeki ve yerdeki her şeyin kendisinin olan Allah” 34/1 ifadesi ile zahir bâtın bütün alemlerdir. Böylece bütün alemlerde var olan ve bütün alemlerinde kendisinde var olduğu ismi, İnsân-ı Kâmil’dir. Ne var âlemde o var Âdem’de hükmüyle insan’da zuhur etmesi ve bu zuhurun en geniş zuhur ettiği mahal ise Kâmil insan olmaktadır. Bu ise akl-ı küll’ün akl-ı cüz olarak görünüp bilinmesi veya, zât-ı mutlak’ın zât-ı mukayyed olarak zuhur etmesidir. İşte o kâmil insan, göklerin ve yerin programları ile yüklü olduğu için “ Hamd” ona mahsustur, onun içindir, en geniş haliyle ondan ve onla açığa çıkmaktadır. Bu durumda ona ister Ahad, ister Ahmed, ister Mahmud, ister Muhammed isminle hitab et hep aynı şeyi söylemiş olursun.

“Hamd ahirette de O'na mahsustur” Hamd, ahirette oluşacak olan (livail hamd) “hamd sancağı” nın altına sığınmaktır. Kim ki, bu hakikatleri daha dünya da iken bir kâmil insan bulup idrak etmiş ise, daha bu günden bahsedilen “hamd sancağı” nın altına yani kapsamı içine girmiş demektir.

“O, hüküm ve hikmet sahibidir, (her şeyden) hakkıyla haberdardır”

O, hakiymdir hikmet sahibidir. O görünen ve bilinen bütün alemleri hikmeti uyarınca inşa etmiştir.

O, Habîr’dir. Her şeyden haberi olandır. O kâmil insan lâtîf olduğu için, ilmi ile gayb aleminin içlerine derinliklerine nüfûz edendir. ÇHU

يَعْلَمُ مَا يَلِجُ فِى الْاَرْضِ وَمَا يَخْرُجُ مِنْهَا وَمَا يَنْزِلُ مِنَ السَّمَاءِ وَمَا يَعْرُجُ فٖيهَا وَهُوَ الرَّحٖيمُ الْغَفُورُ

34/2 Yağlemu mâ yelicu fil ardı ve mâ yahrucu minhâ ve mâ yenzilu mines semâi ve mâ yağrucu fîhâ, ve huver rahîmul ğafûr Diyanet Meali:

34/2 Allah, yere gireni, yerden çıkanı; gökten ineni ve oraya yükseleni bilir. O, çok merhamet edicidir, çok bağışlayıcıdır Elmalılı Hamdi Yazır:

34/2 Yere ne giriyor ve ondan ne çıkıyor, Gökten ne iniyor ve ona ne çıkıyor hepsini bilir, hem o, öyle rahîm, öyle ğafûr