İnnehum len yuġnû ‘anke mina(A)llâhi şey-â(en)(c) ve-inne-zzâlimîne ba'duhum evliyâu ba'd(in)(s) va(A)llâhu veliyyu-lmuttekîn(e)
Çünkü onlar, Allah'a karşı sana asla bir fayda sağlayamazlar. Şüphesiz zalimler birbirinin dostlarıdır. Allah ise kendisine karşı gelmekten sakınanların dostudur.
Çünkü onlar Allah'tan gelecek hiçbir şeyi senden uzaklaştıramazlar. Şüphesiz zâlimler, birbirlerinin dostlarıdır. Allah ise müttakilerin dostudur.
Câsiye Suresi'nin 19. ayeti, zalimlerin ve müttakilerin konumunu, Allah ile olan ilişkilerini 'ğ-n-y' kökünden türeyen 'yuğnû' (müstağni kılmak) ve 'v-l-y' kökünden türeyen 'evliyâ' (dostlar) ve 'veliyy' (dost) kelimeleri üzerinden vurgulamaktadır. Ayet, Allah'ın müttakilerin yegâne dostu olduğunu ve zalimlerin birbirlerine destek olsalar dahi Allah'a karşı kimseye fayda veremeyeceklerini dilbilimsel bir kesinlikle ifade eder.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'ğ-n-y' kökünü 'ihtiyaçsız olmak, yeterli olmak' anlamında açıklar. Ayetteki 'len yuğnû' ifadesi, zalimlerin Allah'ın azabına karşı kimseye bir fayda veremeyeceklerini, kimseyi Allah'tan müstağni kılamayacaklarını, yani Allah'ın takdirine karşı kimseyi koruyamayacaklarını belirtir.
Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'yuğnû' kelimesini 'def' etmek, 'uzaklaştırmak' anlamında kullanır. Bu bağlamda, zalimlerin Allah'ın iradesine karşı kimseyi koruyamayacaklarını, ondan gelecek bir şeyi savamayacaklarını ifade eder.
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'ğ-n-y' kökünün Kur'an'daki kullanımını 'zenginlik, yeterlilik, başkasına muhtaç olmama' ekseninde inceler. Ayetteki 'len yuğnû' ifadesi, zalimlerin Allah'a karşı hiçbir yeterliliğe sahip olmadıklarını, O'nun iradesine karşı kimseye bir fayda sağlayamayacaklarını, dolayısıyla kimseyi Allah'ın azabından kurtaramayacaklarını vurgular.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'zulm' kelimesini 'bir şeyi ait olduğu yerden başka bir yere koymak' olarak tanımlar ki bu da 'hakkı yerine getirmemek, haddi aşmak' anlamına gelir. Ayetteki 'zalimler', Allah'ın koyduğu sınırları aşan, O'na şirk koşan veya O'nun emirlerine karşı gelen kimseleri ifade eder.
İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'zulm'ü 'haksızlık' ve 'şirk' anlamında kullanır. Ayetteki 'zalimler', Allah'a karşı haksızlık eden, O'nun birliğini inkar eden veya O'na ortak koşan kimselerdir ve bu bağlamda birbirlerine destek olsalar dahi Allah'a karşı güçsüz oldukları belirtilir.
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'zulm' kavramını Kur'an'da 'Allah'ın mutlak egemenliğine karşı gelmek, O'nun koyduğu düzeni bozmak' olarak ele alır. Ayetteki 'zalimler', bu ilahi düzene karşı çıkan, Allah'ın iradesine aykırı hareket eden ve bu nedenle birbirlerine destek olsalar dahi Allah'a karşı bir güç teşkil edemeyen kimselerdir.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'velâyet' kelimesini 'yakınlık, yardım, destek' anlamında açıklar. 'Evliyâ' ise bu kökten türeyen çoğul bir kelime olup, ayette 'zalimlerin birbirlerinin dostları ve destekçileri' olduklarını, yani birbirlerine yakınlık gösterip yardım ettiklerini ifade eder.
Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Sicistânî, 'veliyy' kelimesini 'yardımcı, dost' olarak tanımlar. Ayetteki 'evliyâ' kelimesi, zalimlerin birbirlerine karşı gösterdikleri bu yardımlaşma ve dostluk ilişkisini belirtir, ancak bu dostluğun Allah'a karşı bir fayda sağlamayacağı vurgulanır.
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'velâyet' kavramını Kur'an'da 'yakınlık, koruma, destek' anlamında inceler. Ayetteki 'evliyâ' kelimesi, zalimlerin birbirlerine olan bu yakınlık ve destek ilişkisini ifade ederken, aynı zamanda bu ilişkinin Allah'ın iradesi karşısında ne kadar zayıf olduğunu da ima eder.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'veliyy' kelimesini 'yakınlık, yardım eden, işleri üstlenen' anlamında kullanır. Ayetteki 'Allah veliyyü'l-müttakîn' ifadesi, Allah'ın müttakilerin işlerini üstlenen, onlara yardım eden ve onları koruyan yegâne dost olduğunu vurgular.
Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Kefevî, 'veliyy' kelimesini 'işleri üstlenen, tasarruf eden, seven' olarak açıklar. Bu bağlamda, Allah'ın müttakilerin tüm işlerini üstlendiğini, onları sevdiğini ve onlara yardım ettiğini, dolayısıyla onların gerçek dostu olduğunu belirtir.
Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'veliyy' kelimesinin Kur'an'daki kullanımını 'dost, yardımcı, koruyucu, sahip' anlamlarında ele alır. Ayetteki 'Allah veliyyü'l-müttakîn' ifadesi, Allah'ın müttakiler için nihai ve en güvenilir dost, koruyucu ve yardımcı olduğunu, onların tüm işlerini O'na havale edebileceklerini gösterir.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'takva' kelimesini 'nefsi korkulan şeyden korumak' olarak tanımlar. 'Müttakîn' ise bu kökten türeyen ve Allah'ın azabından, gazabından sakınan, O'nun emirlerine uyup yasaklarından kaçınan kimseleri ifade eder. Ayette, Allah'ın dostluğuna layık olanların bu nitelikteki kişiler olduğu belirtilir.
Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Semîn el-Halebî, 'takva'yı 'Allah'ın emirlerine uyarak ve yasaklarından kaçınarak kendini korumak' olarak açıklar. 'Müttakîn' kelimesi, bu koruma eylemini gerçekleştiren, yani Allah'ın rızasını kazanmak için çaba gösteren ve O'nun dostluğunu hak eden kimseleri ifade eder.
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, 'takva' kavramını Kur'an'da 'Allah'a karşı sorumluluk bilinci, O'nun emirlerine itaat etme ve yasaklarından kaçınma' olarak analiz eder. Ayetteki 'müttakîn', bu sorumluluk bilincine sahip olan, Allah'ın dostluğunu ve korumasını kazanan kimselerdir.
Câsiye Sûresi
Terzibaba - Necdet Ardıç
151) Muhtelif Sohbet Arası Sohbetler (19)