Vemin kulli şey-in ḣalaknâ zevceyni le'allekum teżekkerûn(e)
Düşünüp ibret alasınız diye her şeyden (erkekli dişili) iki eş yarattık.
Zâriyât Sûresi
Âyet zât mertebesi ayetlerindendir.
“halaknâ” biz Hakk olarak halk ettik ifadesi ile bu âyette zâti âyetlerdendir. “zevceyni” ifadesi ise eş olarak halk ettik. Bu da ikilikteki birliktir. Bir yönü akl-ı külle dayanan birimsel akıl ve bir yönüde nefs-i külle dayanan birimsel nefis yönleri ile birbirlerini tamanlanmaktadır. (Murat Derûni) Yine yolumuza Mesnevi-i Şerif ile devam edelim;
539. 'Vaktâki Hak her bir cinsten İki çift yarattı, binâenaleyh neticeler cemiyetten zâhir oldu.
Bu beyt-i şerifte (Zâriyât, 51/49) ya’ni “Biz her bir şey cinsinden çift yarattık, umulur ki, tezekkür ve tahattur edersiniz!" âyet-i kerîmesine işâret buyurulur. Ya’ni, Hak Teâlâ eşyânın her cinsinden müessir ve müesserrün-fîh ya’ni fail ve münfail yarattı. Binâenaleyh bu fâil ile münfailin ictimâından neticeler hâsıl oldu. Meselâ cemâdda bunlann ictimâ’ından bir taâmül-i kimyevî hâsıl olur. Nebâtta ilkah vâsıtasıyla çiçek ve meyve zuhûr eder; ve hayvanda erkek ve dişinin ictimâıyla yavru doğar.[51]
فَفِرُّوا إِلَى اللَّهِ إِنِّي لَكُم مِّنْهُ نَذِيرٌ مُّبِينٌ {الذاريات/50}
“Fefirrû ila(A)llâh(i) innî lekum minhu nezîrun mubîn(un)”