En'âm Sûresi 102. Âyet

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Allah lafzı, 'el-İlah' kelimesinden türemiş olup, ibadet edilen, hayranlık duyulan ve kendisine yönelinen yüce varlığı ifade eder. Kur'an'da bu isim, tüm ilahi sıfatları kendinde toplayan, eşi ve benzeri olmayan tek mabud için kullanılır. Ayetteki 'ذَٰلِكُمُ ٱللَّهُ رَبُّكُمْ' ifadesi, bu tek mabudun aynı zamanda Rab olduğunu vurgular.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Allah kelimesi, Kur'an'ın merkezî kavramıdır ve İslam öncesi Arap toplumunda da bilinen bir tanrı ismi olmasına rağmen, Kur'an bu kelimeye mutlak bir tevhid anlamı yükleyerek onu 'tek ve yegane Tanrı' konumuna yükseltmiştir. Ayetteki kullanımı, O'nun yaratıcı ve vekil olma vasıflarıyla birlikte, ibadetin sadece O'na yöneltilmesi gerektiğini pekiştirir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Rab kelimesi, bir şeyi ıslah ederek kemale erdirmek, terbiye etmek, sahip olmak ve yönetmek anlamlarına gelir. Allah için kullanıldığında, O'nun tüm varlıkları yaratan, besleyen, terbiye eden ve işlerini idare eden mutlak sahip ve yönetici olduğunu ifade eder. Ayetteki 'ذَٰلِكُمُ ٱللَّهُ رَبُّكُمْ' ifadesi, Allah'ın hem ilah hem de terbiye edici Rab olduğunu açıkça belirtir.

Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Rab, hem yaratma hem de idare etme gücünü barındıran bir isimdir. Varlıkları yoktan var eden, sonra da onları belirli bir düzen içinde sevk ve idare eden demektir. Ayetteki 'Rabbiniz' ifadesi, Allah'ın insanlarla olan özel ilişkisini, onlara olan lütfunu ve onları gözetmesini vurgular.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): İlah, 'ibadet edilen' demektir. 'Lâ ilâhe illâ hû' ifadesi, O'ndan başka ibadete layık hiçbir varlık olmadığını, tüm ibadetlerin yalnızca O'na yöneltilmesi gerektiğini mecazi bir anlatımla ortaya koyar. Bu, tevhidin özünü teşkil eder.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): İlah, akılların kendisinde hayran kaldığı, kalplerin kendisine yöneldiği, ibadet ve tazimle yüceltilen varlıktır. Ayetteki 'لَآ إِلَـٰهَ إِلَّا هُوَ' ifadesi, Allah'ın mutlak birliğini ve ibadetteki tekliğini vurgulayarak, O'ndan başka hiçbir varlığın ilahlık vasfına sahip olamayacağını kesin bir dille ifade eder.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): İlah kavramı, Kur'an'da 'Allah' isminin bir sıfatı olarak değil, O'nun ibadet edilen tek varlık olma niteliğini vurgulamak için kullanılır. 'Lâ ilâhe illâ hû' formülü, Kur'an'ın temel mesajı olan tevhidin en veciz ifadesidir ve tüm sahte tanrıları reddeder.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): Hâlık, bir şeyi örneksiz ve benzersiz bir şekilde, takdir ederek ve ölçüyle yaratan demektir. 'Halk' kelimesi, başlangıçta bir şeyi ölçmek ve biçmek anlamına gelirken, daha sonra 'yaratmak' anlamını kazanmıştır. Ayetteki 'خَـٰلِقُ كُلِّ شَىْءٍ' ifadesi, Allah'ın her şeyi yoktan var eden ve her şeye bir düzen veren mutlak yaratıcı olduğunu vurgular.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Hâlık, bir şeyi yoktan var eden ve onu belirli bir ölçüye göre şekillendiren demektir. Allah için kullanıldığında, O'nun tüm varlıkları bir plan ve hikmetle yarattığını, onlara varlık verdiğini ve her şeyi en güzel şekilde takdir ettiğini ifade eder. Bu ayetteki kullanımı, Allah'ın eşsiz yaratıcılık gücünü ve kudretini gösterir.

Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): İbadet, tevazu ve boyun eğmenin en üst derecesidir. 'Abd' kelimesi, köle ve kul anlamına gelir. 'Fa'budûhu' emri, Allah'ın birliğini ve yaratıcılığını kabul ettikten sonra, O'na tam bir teslimiyetle kulluk etmenin gerekliliğini ifade eder. Bu, sadece namaz gibi ritüelleri değil, tüm hayatı kapsayan bir itaati içerir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): İbadet, kulun Rabbine karşı duyduğu en derin saygı, itaat ve teslimiyettir. Bu, sadece zahiri fiillerle değil, kalbi bir yönelişle de gerçekleşir. Ayetteki 'fa'budûhu' emri, Allah'ın tek ilah ve yaratıcı olmasının doğal bir sonucu olarak, tüm varlıkların O'na yönelmesi ve O'na kulluk etmesi gerektiğini vurgular.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Vekil, bir işi üzerine alan, ona kefil olan demektir. Allah için kullanıldığında, O'nun tüm varlıkların işlerini üstlendiğini, onları koruduğunu ve ihtiyaçlarını karşıladığını ifade eder. Ayetteki 'وَهُوَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍ وَكِيلٌ' ifadesi, Allah'ın mutlak kudretini ve her şeye yeten gücünü mecazi bir anlatımla ortaya koyar.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Vekil, kendisine güvenilen, işleri havale edilen ve her şeyi idare eden demektir. Allah'ın vekil olması, O'nun tüm varlıkların rızkını, hayatını ve işlerini üstlendiğini, onlara kefil olduğunu ve her şeyi en iyi şekilde yönettiğini gösterir. Bu, müminlere Allah'a tam bir tevekkül ile güvenmeleri gerektiğini öğütler.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Vekil, işleri kendisine bırakılan, güvenilen ve kendisine dayanılan kimsedir. Allah'ın vekil olması, O'nun her şeyin idaresini elinde tuttuğunu, hiçbir şeyin O'nun bilgisi ve izni dışında gerçekleşmediğini ve kulların tüm işlerinde O'na güvenebileceğini ifade eder. Bu, aynı zamanda Allah'ın adaletini ve hikmetini de yansıtır.