En'âm Sûresi 123. âyetin meâli (Türkçe anlamı) nedir?

En'âm 123Cüz 8 · Sayfa 143

En'âm Sûresi 123. Âyet

الأنعام

Vekeżâlike ce'alnâ fî kulli karyetin ekâbira mucrimîhâ liyemkurû fîhâ(s) vemâ yemkurûne illâ bi-enfusihim vemâ yeş'urûn(e)

İşte böyle, her memlekette günahkarları oranın ileri gelenleri kıldık ki oralarda hilekarlık etsinler. Halbuki onlar hilekarlığı ancak kendilerine yaparlar. Ama farkında olmuyorlar.

En'âm Suresi 123. ayet, kasabalardaki ileri gelenlerin hilekarlıklarını ve bu hilelerin aslında kendilerine döndüğünü vurgular. Ayet, 'ceale' fiiliyle ilahi takdiri, 'ekâbir' ile toplumsal hiyerarşiyi, 'mücrimîn' ile suçluluğu, 'mekr' ile hilekarlığı ve 'şe'ara' ile idrak eksikliğini ele almaktadır.

1جَعَلْنَاc-a-l

Kök:ج ع ل—Allah'ın bir şeyi belirli bir duruma getirmesi, kılması veya tayin etmesi anlamındadır.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'ceale' fiilinin bir şeyi bir halden başka bir hale dönüştürmek veya bir şeyi yaratmak anlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'cealnâ' ifadesi, Allah'ın kasabaların ileri gelenlerini (ekâbir) hile yapan suçlular (mücrimîn) olarak tayin etmesini, onların bu vasfı kazanmalarına izin vermesini veya bu durumu yaratmasını ifade eder.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'ceale' fiilinin Kur'an'da bazen 'saymak, addetmek' anlamında kullanıldığını belirtir. Bu bağlamda, Allah'ın o ileri gelenleri hile yapan suçlular olarak 'kabul etmesi' veya 'nitelendirmesi' anlamı da düşünülebilir, ancak daha çok 'kılmak, yaratmak' anlamı öne çıkar.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Güngör, 'ceale' fiilinin Kur'an'da geniş bir anlam yelpazesine sahip olduğunu, 'yaratma, kılma, tayin etme, dönüştürme' gibi anlamları içerdiğini belirtir. Ayetteki kullanımı, Allah'ın toplumsal bir gerçeği (ileri gelenlerin suçluluğunu) bir düzenin parçası olarak ortaya koymasını ifade eder.

2أَكَـٰبِرَk-b-r

Kök:ك ب ر—Bir topluluğun ileri gelenleri, büyükleri, liderleri veya nüfuzlu kişileri anlamına gelir.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'ekâbir' kelimesinin 'kebîr' kelimesinin çoğulu olduğunu ve bir kavmin veya topluluğun yaşça, makamca veya nüfuzca büyük olanlarını ifade ettiğini belirtir. Ayette, kasabaların yönetiminde veya sosyal yapısında söz sahibi olan, etkili kişileri kasteder.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'kebîr' kelimesinin hem cisimler için büyüklüğü hem de şeref, makam ve yaşça üstünlüğü ifade ettiğini açıklar. 'Ekâbir' ise bu niteliklere sahip olan, toplumda saygın veya güçlü addedilen kimselerdir. Ayetteki bağlamda, bu kişiler genellikle güçlerini kötüye kullananlardır.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Izutsu, Kur'an'da 'kebîr' ve türevlerinin genellikle Allah'ın büyüklüğünü ifade etmekle birlikte, insanlara atfedildiğinde toplumsal hiyerarşideki üstünlüğü veya gücü simgelediğini belirtir. 'Ekâbir' burada, kasabaların sosyal ve siyasi elitini temsil eder ki bunlar genellikle peygamberlere karşı çıkanlardır.

3مُجْرِمِيهَاc-r-m

Kök:ج ر م—Suç işleyenler, günahkarlar, kötü fiillerde bulunanlar anlamına gelir.

Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Sicistânî, 'cerm' kökünün 'kesmek, ayırmak' anlamından türediğini ve 'icrâm'ın ise 'günah işlemek, suç işlemek' anlamına geldiğini belirtir. 'Mücrim' ise bu fiili işleyen kişidir. Ayette, kasabaların ileri gelenlerinin hilekarlık yaparak suç işleyen kişiler olduğunu vurgular.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'cerm' kelimesinin aslen 'meyve toplamak' anlamına geldiğini, ancak mecazi olarak 'kazanmak, elde etmek' ve özellikle de 'kötülük kazanmak, günah işlemek' anlamında kullanıldığını ifade eder. 'Mücrimîn' bu bağlamda, kasıtlı olarak kötülük yapan, hile ve desise peşinde koşan kişilerdir.

Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Fîrûzâbâdî, 'cerm' kökünün 'günah, suç' anlamını taşıdığını ve 'mücrim'in ise 'günahkar, suçlu' olduğunu belirtir. Ayetteki 'mücrimîhâ' ifadesi, o kasabanın ileri gelenlerinin aynı zamanda suçlu vasfını taşıdığını, yani hilekarlıklarının bir suç olduğunu açıkça ortaya koyar.

4لِيَمْكُرُوا۟m-k-r

Kök:م ك ر—Hile yapmak, tuzak kurmak, gizlice plan yapmak anlamına gelir.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): İbn Kuteybe, 'mekr' kelimesinin 'hile, aldatma, gizlice kötülük yapma' anlamlarına geldiğini belirtir. Ayetteki 'li-yemkurû' ifadesi, ileri gelenlerin bu hileleri kasıtlı olarak, belirli bir amaç (genellikle peygamberlere veya hakka karşı) doğrultusunda yaptıklarını gösterir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'mekr' kelimesini 'birini fark ettirmeden kötü bir duruma düşürmek' olarak tanımlar. Bu, hem övülen (Allah'ın mekr'i) hem de yerilen (insanların mekr'i) bir fiil olabilir. Ayetteki bağlamda, ileri gelenlerin hileleri yerilen türdendir ve başkalarına zarar verme amacı güder.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Kefevî, 'mekr'in 'gizlice ve kurnazca bir plan yapmak' olduğunu ve genellikle kötü niyetle yapıldığını ifade eder. Ayetteki 'li-yemkurû' ifadesi, bu ileri gelenlerin kasabada fesat çıkarmak, insanları aldatmak ve kendi çıkarları doğrultusunda gizli planlar yapmak için bu vasfı kullandıklarını belirtir.

5يَشْعُرُونَş-a-r

Kök:ش ع ر—Farkına varmak, idrak etmek, hissetmek, bilincinde olmak anlamına gelir.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Ebû Ubeyde, 'şe'ara' fiilinin 'bilmek, idrak etmek' anlamında kullanıldığını belirtir. Ayetteki 'mâ yeş'urûn' ifadesi, hile yapanların, yaptıkları hilelerin aslında kendilerine zarar verdiğini, kendilerini helake sürüklediğini fark edemediklerini, bu konuda bir idrak eksikliği yaşadıklarını vurgular.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Râgıb, 'şe'ara' kelimesinin 'kıl' anlamına gelen 'şa'r'dan türediğini ve en ince şeyi bile hissetmek, idrak etmek anlamında kullanıldığını açıklar. 'Mâ yeş'urûn' ifadesi, onların bu ince gerçeği, yani hilelerinin kendilerine döneceğini kavrayamadıklarını, basiretlerinin kapalı olduğunu ifade eder.

Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Semîn el-Halebî, 'şe'ara' fiilinin 'bir şeyi hissetmek, algılamak' anlamında kullanıldığını ve genellikle 'bilinçli bir farkındalık' durumunu ifade ettiğini belirtir. Ayetteki olumsuz kullanımı, bu kişilerin kendi eylemlerinin sonuçları hakkında yeterli bir bilinç ve farkındalığa sahip olmadıklarını gösterir.

En'âm Sûresi

“Vekezâlike ce’alnâ fî kulli karyetin ekâbira mucrimîhâ liyemkurû fîhâ vemâ yemkurûne illâ bi-enfusihim vemâ yeş’urûn(e)” İşte böyle, her memlekette günahkârları oranın ileri gelenleri kıldık ki oralarda hilekârlık etsinler. Hâlbuki onlar hilekârlığı ancak kendilerine yaparlar. Ama farkında olmuyorlar. (6/123)

Her bir memleketin ileri gelenler olduğu gibi insanda bir memlekettir. Yaşantıda mudill ağırlıklı ise oranın ileri gelenide nasıl mısır da Firavun oranın ileri geleniydi. Mekke’nin ileri geleni ebu Cehil di. İnsanın varlığında bu nefsi emmare bunların temsilcileri olarak varlığında ileri gelendir. Varı yok, yoku var göstererek hilekarlık yapar ve o memleketin helakına sebep olur.

Eserin tamamını oku

Bu âyet şu eserlerde de geçiyor(1)

Terzi, Elif, Terâzî, Teradî — İrfan Mektebi, Kırk Seyir