En'âm Sûresi 2. Âyet

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Halk (خلق) kelimesi, bir şeyi takdir etmek ve onu yoktan var etmek anlamına gelir. Ayetteki 'خَلَقَكُم' ifadesi, Allah'ın insanı başlangıçta çamurdan, yani maddeden yaratmasını ve ona belirli bir form vermesini vurgular. Bu, sadece var etmek değil, aynı zamanda belirli bir ölçü ve düzen içinde var etmektir.

Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Halk (خلق), bir şeyi icat etmek ve onu meydana getirmek demektir. Burada 'خَلَقَكُم' ifadesi, Allah'ın insanı çamurdan yaratmasını, yani başlangıçta cansız bir maddeden canlı bir varlık ortaya çıkarmasını mecazi olarak değil, doğrudan bir yaratma eylemi olarak açıklar.

Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Kur'an'da 'halk' (خلق) kavramı, Allah'ın mutlak yaratma gücünü ve evrendeki her şeyin O'nun iradesiyle var olduğunu ifade eder. 'خَلَقَكُم مِّن طِينٍ' ifadesi, insanın yaratılışının ilahi bir mucize olduğunu ve başlangıç maddesinin basitliğine rağmen Allah'ın kudretinin sınırsızlığını gösterir.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): Tîn (طين), su ile karışmış topraktır. Ayette 'مِّن طِينٍ' ifadesi, insanın yaratılışının başlangıç maddesini belirtir ve bu, insanın maddesel kökenine işaret eder. Bu, insanın acizliğini ve Allah'ın kudretini gösteren bir delildir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Tîn (طين), toprak ve suyun karışımıdır. Kur'an'da insanın yaratılışında 'tîn'in kullanılması, insanın maddi yapısının basitliğine ve Allah'ın bu basit maddeden karmaşık bir varlık yaratma kudretine dikkat çeker. Bu, aynı zamanda insanın toprağa döneceğini de ima eder.

Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Tîn (طين), toprağın su ile ıslanmasıyla oluşan maddedir. Ayetteki 'مِّن طِينٍ' ifadesi, insanın yaratılışının başlangıcını ve bu başlangıcın ne kadar mütevazı olduğunu gösterir. Bu, insanın kibirlenmemesi gerektiği mesajını da taşır.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Kadâ (قضى), bir şeyi tamamlamak, hükmetmek ve kesinleştirmek demektir. Ayetteki 'قَضَىٰٓ أَجَلًا' ifadesi, Allah'ın her insan için belirli bir yaşam süresi takdir ettiğini ve bu sürenin kesin ve değişmez olduğunu belirtir. Bu, ilahi takdirin bir göstergesidir.

Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Kadâ (قضى), bir şeyi bitirmek ve hükmünü vermek demektir. Burada 'قَضَىٰٓ أَجَلًا' ifadesi, Allah'ın her canlının ömrünü belirlediğini ve bu sürenin dolduğunda ölümün gerçekleşeceğini ifade eder. Bu, Allah'ın mutlak iradesinin bir tecellisidir.

Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Kadâ (قضى), bir şeyi tamamlamak ve kesin bir hükümle neticelendirmektir. Ayetteki 'قَضَىٰٓ أَجَلًا' ifadesi, Allah'ın insan için bir ömür süresi belirlediğini ve bu sürenin O'nun katında kesinleşmiş olduğunu vurgular. Bu, kader inancının bir parçasıdır.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): Ecel (أجل), bir şeyin sonu ve belirlenmiş vaktidir. Ayetteki 'أَجَلًا' ifadesi, Allah'ın her insan için takdir ettiği yaşam süresini, yani ölüm vaktini ifade eder. Bu, her canlının bir sonu olduğunu ve bu sonun Allah tarafından belirlendiğini gösterir.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Ecel (أجل), bir şey için belirlenmiş son vakittir. 'قَضَىٰٓ أَجَلًا' ifadesi, Allah'ın insan için dünyadaki yaşam süresini belirlediğini, 'وَأَجَلٌ مُّسَمًّى عِندَهُۥ' ise ahiretteki diriliş veya kıyamet gibi daha geniş bir zaman dilimini ifade edebilir. Bu, hem dünyevi hem de uhrevi zaman dilimlerini kapsar.

Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Ecel (أجل), bir şeyin nihai süresi ve sonudur. Ayette iki ecelden bahsedilmesi, birincisinin dünyadaki yaşam süresi, ikincisinin ise kıyamet veya ahiretteki diriliş vakti olabileceğine işaret eder. Her iki ecel de Allah katında belirlenmiş ve kesindir.

İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): Mery (مري), şüphe etmek ve tartışmaktır. Ayetteki 'تَمْتَرُونَ' ifadesi, insanların Allah'ın yaratma gücü, ecel tayini ve ahiret gibi konularda şüpheye düşmesini ve bu konularda tartışmasını ifade eder. Bu, imanın zayıflığına işaret eder.

Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Mery (مري), bir şey hakkında şüpheye düşmek ve hakikati gizlemeye çalışmaktır. 'ثُمَّ أَنتُمْ تَمْتَرُونَ' ifadesi, Allah'ın açık delillerine rağmen insanların hala şüphe içinde olmasını ve gerçeği kabul etmekte tereddüt etmesini kınar. Bu, insanın inkârcı eğilimine dikkat çeker.

Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): İmtirâ (امتراء) fiili, bir konuda şüphe duymak, tereddüt etmek ve bu şüpheyi dile getirmek anlamlarına gelir. Ayetteki 'تَمْتَرُونَ' ifadesi, Allah'ın kudretini ve takdirini gösteren bunca delile rağmen insanların hala şüphe içinde kalmasını ve bu şüphelerini sürdürmesini eleştirir. Bu, insanın akıl ve iman arasındaki çatışmasını gösterir.