Ve meryeme-bnete ‘imrâne-lletî ahsanet fercehâ fenefaḣnâ fîhi min rûhinâ ve saddekat bikelimâti rabbihâ ve kutubihi ve kânet mine-lkânitîn(e)
Allah, bir de iffetini sapasağlam koruyan ve bizim de kendisine ruhumuzdan üflediğimiz, Rabbinin kelimelerini ve kitaplarını doğrulayan İmran kızı Meryem'i de (inananlara) örnek gösterdi. O itaat edenlerdendi.
Irzını korumuş olan, İmrân kızı Meryem'i de Allah örnek gösterdi. Biz, ona ruhumuzdan üfledik ve Rabbinin sözlerini ve kitaplarını tasdik etti. O, gönülden itaat edenlerdendi.
Bu ayet, Hz. Meryem'in iffetini, Allah'ın ona ruhundan üflemesini, Rabbinin kelimelerini ve kitaplarını tasdik etmesini ve Allah'a gönülden itaatini vurgulayarak, onun örnek şahsiyetini dilbilimsel bir derinlikle ortaya koymaktadır.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): İhsan (إحصان), bir şeyi korumak, muhafaza etmek anlamına gelir. Kadın için kullanıldığında, iffetini korumak, zinadan uzak durmak demektir. Ayetteki 'ahsanet fercehâ' ifadesi, Meryem'in cinsel organını haramdan koruduğunu, iffetli olduğunu belirtir.
Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Bu fiil, kadının kendini zinadan koruması, iffetli olması anlamında mecazi bir kullanımdır. Meryem'in ferci, yani namusu ve iffeti korunmuştur, bu da onun temizliğini ve masumiyetini ifade eder.
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Kur'an'da 'h-s-n' kökünden türeyen kelimeler genellikle sağlamlık, korunmuşluk ve iffet gibi anlamları taşır. 'İhsan' kavramı, özellikle kadınlar bağlamında, cinsel saflığı ve namusu ifade eden temel bir ahlaki değerdir. Meryem'in bu fiili, onun örnek bir iffet timsali olduğunu gösterir.
İbn Kuteybe (Tefsîru Garîbi'l-Kur'ân): Nefh (نفخ), bir şeye üflemek, ruh vermek anlamına gelir. Ayetteki 'fenefahnâ fîhi min rûhinâ' ifadesi, Allah'ın kudretiyle Cebrail aracılığıyla Meryem'e ruh üflemesini ve bu sayede İsa'nın babasız dünyaya gelmesini anlatır. Bu, ilahi bir yaratma eylemidir.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Nefh, bir şeyi canlandırmak, ona hayat vermek anlamında kullanılır. Allah'ın ruhundan üflemesi, O'nun kudretinin bir tecellisi olup, İsa'nın yaratılışındaki olağanüstülüğü ve ilahi müdahaleyi vurgular. Bu, Meryem'in iffetinin bir kanıtı olarak da sunulur.
Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): 'Nefh' kelimesi, Kur'an'da genellikle ilahi bir yaratma veya canlandırma eylemini ifade eder. Burada, Allah'ın ruhundan üflemesi, İsa'nın doğuşunun beşeri normların ötesinde, doğrudan ilahi bir iradeyle gerçekleştiğini gösterir ve Meryem'in masumiyetini pekiştirir.
Ebû Bekir es-Sicistânî (Nüzhetü'l-Kulûb): Ruh (روح), Allah'ın emrinden olan, mahiyeti tam olarak bilinemeyen bir varlıktır. Ayetteki 'rûhinâ' ifadesi, Allah'ın kudretinin bir tecellisi olarak, İsa'nın yaratılışında kullanılan ilahi bir nefes veya canı ifade eder. Bu, İsa'nın babasız doğumunun ilahi bir mucize olduğunu vurgular.
Fîrûzâbâdî (Basâiru Zevi't-Temyîz): Ruh, Allah'ın yarattığı ve can verdiği her şeyde bulunan ilahi bir öz veya güçtür. 'Rûhinâ' ifadesi, Allah'a izafe edilerek şereflendirilmiş ve yüceltilmiştir. Bu, İsa'nın yaratılışının sıradan bir olay olmadığını, ilahi bir kudretle gerçekleştiğini gösterir.
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): Kur'an'da 'ruh' kavramı, genellikle Allah'ın hayat veren gücünü, ilahi emrini ve vahyi ifade eder. 'Rûhinâ' ifadesi, Allah'ın doğrudan müdahalesini ve İsa'nın yaratılışının tamamen ilahi bir iradeye bağlı olduğunu vurgular. Bu, Meryem'in iffetini korumasına rağmen hamile kalmasının ilahi bir mucize olduğunu açıklar.
Semîn el-Halebî (Umdetü'l-Huffâz): Tasdik (تصديق), bir şeyi doğru kabul etmek, onaylamak ve ona inanmaktır. Meryem'in Rabbinin kelimelerini ve kitaplarını tasdik etmesi, onun Allah'ın gönderdiği vahiylere ve peygamberlere olan tam imanını gösterir. Bu, onun salih bir kul olduğunu pekiştirir.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Sıdk (صدق) kökünden türeyen tasdik, bir haberin veya bilginin doğruluğunu kabul etmek, onu onaylamak anlamına gelir. Meryem'in tasdiki, sadece sözlü bir onay değil, aynı zamanda kalbi bir iman ve teslimiyettir. Bu, onun Allah'ın emirlerine ve vahyine olan bağlılığını ifade eder.
Mevlüt Güngör (Kur'ân-ı Kerîm'de Kelime Anlam Bilgisi): Tasdik fiili, Kur'an'da genellikle peygamberlerin getirdiği mesajlara ve ilahi kitaplara iman etme bağlamında kullanılır. Meryem'in tasdiki, onun Allah'ın birliğini, peygamberlerini ve kitaplarını tereddütsüz kabul ettiğini, böylece imanının sağlamlığını ortaya koyduğunu gösterir.
Ebû Ubeyde (Mecâzü'l-Kur'ân): Kunût (قنوت), Allah'a itaat etmek, boyun eğmek ve ibadette devamlı olmak anlamına gelir. Ayetteki 'el-kânitîn' ifadesi, Meryem'in Allah'a tam bir teslimiyetle itaat eden, ibadetlerini aksatmayan ve O'nun emirlerine gönülden bağlı olanlardan olduğunu belirtir.
Râgıb el-İsfehânî (el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân): Kunût, hem itaat hem de ibadette devamlılık ve huşu anlamlarını içerir. Meryem'in kânitîn'den olması, onun sadece Allah'a itaat etmekle kalmayıp, aynı zamanda ibadetlerinde de samimi ve sürekli olduğunu, Allah'a karşı derin bir saygı ve bağlılık içinde bulunduğunu gösterir.
Ebu'l-Bekâ el-Kefevî (el-Külliyyât): Kunût, Allah'a karşı tam bir teslimiyet ve huşu içinde bulunmak, O'nun emirlerine boyun eğmek ve ibadetlerini düzenli bir şekilde yerine getirmektir. Meryem'in bu vasfa sahip olması, onun Allah katındaki yüksek mertebesini ve örnek bir mümin olduğunu vurgular.
Toshihiko Izutsu (Kur'an'da Dinî ve Ahlakî Kavramlar): 'Kunût' kavramı, Kur'an'da genellikle Allah'a karşı tam bir teslimiyet, itaat ve ibadette süreklilik anlamında kullanılır. Meryem'in 'kânitîn'den olması, onun sadece iffetli ve imanlı olmakla kalmayıp, aynı zamanda Allah'a karşı derin bir bağlılık ve ibadet hayatına sahip olduğunu gösterir, bu da onun örnek bir şahsiyet olmasının temelini oluşturur.
Tahrîm Sûresi
Terzibaba - Necdet Ardıç
(66-12) Ve meryemebnete ımrânelletî ahsanet fercehâ fe nefahnâ fîhi min rûhınâ ve saddekat bi kelimâti rabbihâ ve kutubihî ve kânet minel kânitîn.
(66-12) Allâh, îmân edenlere İmrân kızı Meryem'i de misâl verdi. O iffetini sapasağlam korumuştu. Biz de ona rûhumuzdan üfledik. O Rabbinin kelimelerini ve kitaplarını tasdîk etti ve gönülden itâat edenlerden oldu.
Bu âyetin ilk cümlesi bizlere Ef'âl-Mülk mertebesinden, devâmı ise Zât-Ulûhiyyet mertebesinden okunmaktadır.
Zâhiren âyet, Hz. Meryem'in (a.s.) iffeti, tasdîki ve gönülden itâati üzerinden mü'minlere bir kemâl misâli sunar. İşârî cihetten ise Meryem, mâsivâya bütünüyle kapalı, Hakk'ın emrine ve tecellîsine ise tam ma'nâsıyla açık bir gönlü temsîl eder. Gönül mâsivâya kapandığı ölçüde ilâhî kelimeyi taşımaya lâyık bir rahîm hâline gelir.
On birinci âyette Âsiye, zulmet içinden Hakk'ın nûruna hicret eden îmânın misâliydi. Kulluk kemâli onda duâ, ilticâ ve sabır sûretinde zâhir olmuştu. Burada ise Hz. Meryem, îmânda derinleşerek beşerî varlığından geçen, ilâhî kelimeye mahal olan saf gönlün misâlidir. Onda kemâl, kabûl ve mazhariyet sûretinde tamamlanır.
Âsiye "indeke" (Senin katında) niyâzıyla kurbiyyeti talep etmişken, Hz. Meryem bu kurbiyyetin bizzat mazharı olmuştur. Hz. Zekeriyyâ (a.s.) mihrâba her girdiğinde onun yanında mevsimsiz rızıklar bulup "Bu sana nereden geliyor?" diye sorduğunda, Hz. Meryem "Bu, Allâh katındandır" (Âl-i İmrân, 3/37) cevâbını verirdi. Talep, kulun isti'dâdının dilidir; mazhariyet ise ilâhî ihsânın, kulun kâbiliyeti ölçüsünde onda zuhûra çıkmasıdır.
"Meryeme'bnete İmrân" (İmrân kızı Meryem)
Meryem ismi İbrânîce asıllı olup "âbide" (ibâdet eden) ve "betûl" (dünyâdan el çekip kendini Hakk'a adayan) ma'nâlarını taşır. Kur'ân'da ismiyle anılan tek kadın oluşu ve adına müstakil bir sûrenin bulunması, Hz. Meryem'in fazîletini ve temsîl ettiği kulluk kemâlini gösterir.
Hz. Peygamber (s.a.v.) erkeklerden kemâle erenlerin çok olduğunu, kadınlardan ise Firavun'un karısı Âsiye ile İmrân kızı Meryem'in kemâle erdiğini bildirmiştir (Buhârî, Enbiyâ, Bâb: 32, Hadîs no: 3411; Müslim, Fedâilü's-Sahâbe, Bâb: 11, Hadîs no: 2431; Tirmizî, Et'ime, Bâb: 31, Hadîs no: 1834). Bu iki hanım, kendi mertebeleri itibâriyle kadınlık kemâlinin iki zirvesidirler.
Hz. Meryem (a.s.), annesi tarafından Beytü'l-Makdis'e adanmış, Hz. Zekeriyyâ'nın (a.s.) himâyesinde bir ibâdet ve inzivâ hayâtı sürmüştü. Enfüsî cihetten bu hâl, gönlün dünyâdan ve mâsivâdan çekilip bütünüyle Hakk'a tahsîs edilmesini remzeder. Nefsânî karışıklıklardan arınan kalp böylece ilâhî tecellîye açık bir mihrâb hâline gelir; kulun iç âlemi Hakk'tan gelen feyizlere, nefese ve ma'nevî doğuşa elverişli bir mahal olur.
Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk serisinin Meryem Sûresi kitabında işâret edildiği gibi (s. 8), Meryem ismi Mîm harfiyle başlayıp Mîm ile biter; bu, onun baştan sona Hakîkat-i Muhammediyye'nin kuşatması altında bulunduğuna işârî bir karînedir. Ortadaki Râ Hakk'ın Rahmâniyyet sıfatına, Ye ise Hakk'a olan yakîn hâline delâlet eder.
Meryem isminin ebced sayı değeri 290'dır; rakamları toplanınca 11'e varır ki bu, Hz. Muhammed (s.a.v.) mertebesinin sayısıdır. Meryem (a.s.) bu câmi' mertebenin kuşatması altında, kendi taayyünü cihetinden onun bir mazharıdır. 11'den, onun fizikî ve beşerî varlığını temsîl eden 1 düşüldüğünde geriye 10 kalır ve bu da Îseviyyet mertebesinin sayısıdır.
Âyet Hz. Meryem'i (a.s.) husûsî bir nisbetle anar: "İbnete İmrân" (İmrân'ın kızı). Kur'ân'ın seçkin kıldığı hânedânlardan biri de "Âl-i İmrân"dır. Cenâb-ı Hakk, Âdem'i, Nûh'u, İbrâhim âilesini ve İmrân âilesini âlemler üzerine seçtiğini bildirir (Âl-i İmrân, 3/33). [Kur'ân'da iki ayrı İmrân anılır; biri Hz. Mûsâ ile Hz. Hârûn'un (a.s.) babası, diğeri Hz. Meryem'in (a.s.) babasıdır] Böylece Meryem (a.s.) hem seçkin bir hânedâna mensûbiyetle anılır hem de kendi îmânı, iffeti ve teslîmiyetiyle bu nisbeti bizzat taşıyan bir şahsiyet olarak gösterilir.
"Elletî ahsanet fercehâ" (o iffetini sapasağlam korumuştu)
Ahsanet fiili; sağlamlaştırma ve sığınma ma'nâlarına gelen h-s-n kökündendir. Zâhirde aşılmaz kaleleri anlatan "hısn" kelimesi de bu asıldandır. Ferc kelimesi ise lügatte yarık, açıklık ve dışa açılan boşluk demektir. Kelimenin iffet ma'nâsında mecazen kullanılması, bedende korunması gereken mahrem bir menfeze delâlet etmesindendir.
Enfüsî planda "ahsanet fercehâ", mâsivâya açılan tüm menfezleri muhkem bir kale gibi korumak, her bir kapıyı yabancıya kapayıp yalnızca ilâhî tecellîye âmâde kılmaktır. Göz, kulak, dil ve zihindeki her hâtıra bu menfezlerdendir. Hz. Meryem bu hıfz ile mutlak bir halvet hâline girmiş ve varlığını Hakîkat'in nüzûlüne kâbil kılmıştır. Nitekim "Onlardan yana bir perde çekmişti; Biz de ona rûhumuzu gönderdik" (Meryem, 19/17) âyeti, dışa çekilen perdenin ardında açılan kudsî mahremiyeti beyân eder.
"Ferc" (açıklık) ile "ferec" (tasadan kurtulup ferahlama) kelimelerinin aynı kökten gelmesi de bu işârî ma'nâyı destekler. Kulun ağyâra sıkı sıkıya kapadığı sînesi, nefh-i rûh tecellîsiyle ebedî bir ferahlığa ve rahmânî bir zuhûra mazhar olur.
"Fe nefahnâ fîhi min rûhınâ" (Biz de ona rûhumuzdan üfledik)
Âyetin bu bölümü Zâtî'dir. "Nefahnâ" (üfledik) ve "rûhınâ" (rûhumuzdan) kelimelerinin sonunda bulunan "nâ" zamîri "Biz" ma'nâsındadır. Üfleme fiilinin fâili bizzat Hakk'tır. Üflenen de Hakk'ın Zâtî rûhudur.
"Fe" bağlacı, nefsî arınma ile rûhî nefhanın sülûkî ardışıklığını gösterir. Kalp mâsivâya açılan pencerelerini kapattıkça ilâhî atâya ehil hâle gelir; lâkin bu nefha kulun kendi kesbiyle ürettiği bir netîce değil, arınmış mahalli kuşatan vehbî bir lütuftur.
Âyette "fîhâ" dişil zamîri yerine "fîhi" eril zamîrinin tercih edilmesi, işârî bir incelik barındırır. Zîrâ Hz. Meryem, sînesini ve nefsini gayrullahtan tamamen arındırarak ma'nevî "ricâl" (erler) mertebesine yükselmiştir. Eril zamîr onun cismine değil bu rûhânî mertebesine işâret eder.
Bu rûh üflemesi şüphesiz bir hulûl yahut ittihâd (birleşme) şeklinde anlaşılamaz. Nasıl ki "Beytullâh" terkibi Hakk'ın o mekânda cismen bulunmasını gerektirmiyorsa, Hz. Meryem'e yönelen nefha da Hakk'ın emrinden gelen rûhânî bir tecellînin arınmış sînede zâhir olmasından ibârettir.
Hz. Âdem'in (a.s.) halk edilişindeki "Ve nefahtü fîhi min rûhî" (ona rûhumdan üfledim) (Hicr, 15/29) tecellîsi ile Hz. Îsâ'nın (a.s.) doğumundaki nefha, aynı Zâtî menbâdan gelen iki husûsî tecellîdir.
İnsanın bu âlemdeki vücûdu dört tecellî sûretiyle tamamlanmıştır: Hz. Âdem anasız ve babasız; Hz. Havvâ annesiz olarak Hz. Âdem'den; Hz. Îsâ babasız olarak Hz. Meryem'den; geri kalan insanlar ise anne ve babadan halk edilmiştir. Bu dörtlü taksîm, ilâhî kudretin sebepler dâiresine mahkûm olmadığını gösteren birer burhandır.
Terzi Baba'nın Vahiy ve Cebrâil kitabında açıklandığı üzere, Hz. Âdem'e (a.s.) üflenen rûh Rûh-ı Sultânî olup Mûseviyyet mertebesine kadar olan seyirde faaliyettedir. Mûseviyyet'ten Îseviyyet mertebesine geçişte ise yeni bir sistem gerekir. İşte Hz. Meryem'e üflenen rûh, bu geçişi sağlayan ve Rûhu'l-Kudüs ismiyle anılan kudsî, Zâtî tecellîdir. Muhammediyyet mertebesinde ise ilâhî açılımlar Rûhu'l-A'zam ile desteklenir. Bunlar anlayış ve idrâkte olan inkılâplardır, maddî oluşumlar değildir. Şartlanmış, dünyâya dönük cismânî yaşantıyı geride bırakıp mi'râca ve hakîkate doğru yükseliştir.
Fusûsu'l-Hikem Ahmed Avni Konuk şerhinde Hz. Îsâ'nın üç unvanından bahsedilir: "Rûhullâh", "Kelimetullâh" ve "Abdullâh" (Îsâ Fassı, c. III, s. 149-152). Kendi ifâdelerimizle kısaltarak buraya aktaralım:
Îsâ (a.s.), tabîatın kesâfetinden münezzeh ve tertemiz bir varlık olarak, Cebrâil'in (a.s.) Hz. Meryem'e üflemesiyle vücut bulmuş ilâhî bir rûhtur; bu hakîkatiyle "Rûhullâh"tır. Bu rûhânî öz ve ilâhî nefes sebebiyledir ki, ölüleri Allâh'ın izniyle diriltme sırrı onun nefsinde ve üflemesinde zâhir olmuştur.
Aynı zamanda o, beşerî bir babanın aracılığı olmaksızın doğrudan ilâhî "Kün" (Ol) emrinin beşer sûretinde taayyün etmiş hâlidir; bu eşsiz zuhûrundan dolayı da "Kelimetullâh" (Allâh'ın Kelimesi) vasfını taşır.
Ancak ondaki bu eşsiz ve latîf ilâhî tecellîler, hakîkati idrâk edemeyenleri yanılgıya (hulûl ve ittihâd zannına) düşürerek ona Ulûhiyyet atfetmelerine sebep olmuştur. Oysa Îsâ (a.s.), "Benim de Rabbim, sizin de Rabbiniz olan Allâh'a ibâdet edin" (Meryem, 19/36) diyerek kendi nefsiyle Rabbinin arasını ayıran ve O'nun karşısında mutlak acziyetini ikrâr eden kâmil bir "Abdullâh"tır (Allâh'ın kulu). Hakîkatte onun eliyle gerçekleşen ölüleri diriltme fiili ve gösterdiği kudret bizzat Hakk'a aittir. Îsâ (a.s.), ilâhî isimlerin mükemmel bir görünme yeri olarak Rabbinin huzûrunda mutlak kulluk dâiresinde durur.
Bu üç unvan, onun hem ilâhî nefesi ve kelâmı taşıyan latîf halkiyyetine hem de Hâlık karşısındaki kusûrsuz kulluğunu cem' eden ilâhî bir dengeyi ifâde eder.
"Ve saddekat bi-kelimâti Rabbihâ ve kütübihî" (O Rabbinin kelimelerini ve kitaplarını tasdîk etti)
Saddekat fiili sıdk kökünden türemiştir. Hz. Meryem'in sıdkı ve tasdîki, dil ile yapılan kuru bir ikrârdan öte, kalbin ilâhî emre tam mutâbakatıdır. O, akl-ı cüz'înin imkânsız gördüğü yerde tereddüt etmemiş, Hakk'ın kelimesine kendi varlığında (ve gönlünde) bir yer açmıştır. Sıddîkiyyet mertebesi bu mutâbakatın kalıcı bir makâm hâline gelmesidir.
Meryem'in (a.s.) tasdîk ettiği en büyük kelime, kendi vücûdunda zuhûr eden Hz. Îsâ'dır. Nitekim Kur'ân onu "Allâh'ın elçisi, Meryem'e ilkâ ettiği kelimesi ve O'ndan bir rûh" (Nisâ, 4/171) diye anar. Cebrâil'in (a.s.) beşer sûretinde temessül ederek müjdelediği bu ilâhî emri Hz. Meryem bütün varlığıyla kabûl ve tasdîk etmiştir.
Nefh-i ilâhînin Hz. Meryem'deki netîcesi Kelimetullâh'ın tecellîsidir. Enfüsî planda sâlik, Îseviyyet mertebesinde fenâ bularak kendisinde Rûhu'l-Kudüs'ün tasarrufunu müşâhede eder. Bu mertebede sâlikin dilinden dökülen irfânî sözler kendi lafzı değil, en derin latîfesine üflenmiş rûhun konuşmasıdır.
İrfân ehline göre kelime, dilden dökülen bir lafızdan öte, bâtındaki bir ma'nânın bir sûret kazanarak zâhir olmasıdır. Tüm mevcûdât Hakk'ın "Kün" (Ol) emrinden Nefes-i Rahmânî ile zuhûr ettiği için, aslında her varlık Allâh'ın tükenmez birer kelimesidir. Hz. Îsâ'nın husûsiyeti, bu rahmânî emrin kudsî nefha vâsıtasıyla beşer sûretinde apaçık tecellî ettiği muayyen bir kelime oluşudur. Hz. Muhammed (s.a.v.) ise varlık âlemindeki bütün kelimeleri kendinde cem' eden "cevâmiü'l-kelim" makâmının sâhibidir.
Hz. Meryem'in (a.s.) kitapları tasdîk etmesi, Hz. Îsâ'ya ta'lîm olunan Tevrât'ın ve İncîl'in hakîkatini kendi varlığında kabûl ve himâye etmesidir. İncîl burada yalnız yazılı bir mushaf değil, Îsâ'nın (a.s.) fenâ hâlinde yaşadığı hayât, dilinden dökülen Hakk'a âit sözler ve onun varlığında tecessüm eden ilâhî hakîkattir.
Bu kitapların bir de gaybî veçhesi vardır. Her mevcûd bir kelime ise, bu kelimelerin ezelî kaydı da ilâhî ilmin nakşedildiği Levh-i Mahfûz'dur. Hz. Meryem yalnızca zuhûra çıkan kelimeleri (kelimât) değil, onların sıfat mertebesindeki ezelî sâbitelerini (kütüb) de tasdîk ederek Hakk'ı hem zâhir hem bâtında doğrulamıştır.
Sıddîkiyyetin zâhiren en bâriz timsali Hz. Ebû Bekir'in (r.a.) Mi'râc'ı tasdîkidir. Hz. Meryem'in tasdîki ise bunun daha ileri bir mertebesidir: O, haberi yalnız kalbiyle doğrulamakla kalmamış, tasdîk ettiği Kelime'yi bizzat varlığında taşımış, zuhûra getirmiş ve müşâhedeli olarak tasdîk etmiştir. Saddekat fiilinin mâzî kalıbıyla gelmesi de bu tasdîkin geçici bir hâl değil, ezelî isti'dâdının zuhûra çıkması olduğuna işâret eder.
"Ve kânet mine'l-kânitîn" (ve gönülden itâat edenlerden oldu)
Kunût, sükûnet, huşû ve Hakk'a kesintisiz yöneliş hâlidir. Beşinci âyette kadınlar "kânitât" dişil çoğuluyla zikredilmişken, Hz. Meryem'in burada eril çoğul olan "kânitîn" zümresine dâhil edilmesi dikkate şâyân bir işârettir. Zîrâ bu hitap, onu cinsiyet sınırlarının ötesinde, nebîler, sıddîklar ve velîlerle aynı kulluk safında birleştirir. Velâyet makâmında hüküm zâhirî cinsiyete değil, kalbin kunûtuna göredir.
Enfüsî yönden sâlik, nefsin menfezlerini muhâfaza ettiği nisbette tahkîm edilmiş bir gönül kalesi olur. Bu arınmış mahalle kudsî nefha indiğinde gönülde hikmet kelimesi doğar; lâkin sülûk burada nihâyete ermez. Tecellînin kalıcı bir makâma ve kesintisiz bir sükûnete kavuşması gerekir ki, kunût işte bu dâimî huzûr hâlidir. Kunût, sâlikin telvînden kurtulup temkîne ermesi ve ilâhî huzûrda sâbit kadem durmasıdır.
Evvelki âyetlerde kadın nefsin, erkek rûh ve aklın remzi olarak okunmuştu. Bu durum, kadının yalnızca edilgen ve sapmaya açık bir nefs cephesini temsîl ettiği zannını uyandırmamalıdır. Nitekim Cenâb-ı Hakk, sûrenin sonunda hem sukûtun hem de kemâlâtın en çarpıcı misâllerini kadın sûretleri üzerinden va'zederek bu dengenin her iki yönde de câri olduğunu gösterir.
Bu işârî dilde erkek ve kadın, cinsiyetlerin sâbit karşılıkları olmayıp, her beşerde mündemiç olan kabûl ve tesir kutuplarının remizleridir. Nihai kemâlât, maddî kalıplara değil, kalbin Hakk'a yönelişine ve rûhun nefse galebe çalmasına bağlıdır.
Tahrîm Sûresi'nin zâhir ve bâtın ma'nâlarını anlamaya çalıştığımız bu yolculuğun sonuna gelmiş bulunuyoruz. Cenâb-ı Hakk'tan, bu kitabı okuma ya da dinleme imkânı bulan tüm gönül dostlarını Kur'ân-ı Kerîm'in zâhir ve bâtın nûrundan faydalandırmasını niyâz ederim. Bizlere bahşettiği sonsuz rahmet ve ihsânlar sebebiyle Allâh'a hamd ederiz.
Cem CEMÂLÎ, 05/07/2026, İstanbul
Terzi Baba Kitapları
Baskısı olan kitaplar.
1) Necdet Divanı
2) Hacc Divanı
3) İrfan Mektebi: Hakk Yolu'nun Seyr Defteri
4) "Lübb-ül Lü'b ve Sırr-üs Sırrı" (Osmanlıca'dan Çeviri)
5) Salât ve Ezân-ı Muhammedi'de Bazı Hakîkatler
6) Mübarek Geceler ve Bayramlar
7) İslâm, Îmân, İhsân, Îkân
8) Tuhfetü'l Uşşâki (Osmanlıca'dan Çeviri)
9) Sûre-i Rahmân ve Rahmâniyyet
10) Kelime-i Tevhîd
11) Vâhy ve Cebrâil
12) Terzi Baba (1): Necdet Ardıç ve Necm (Yıldız) Sûresi
13) (13) On Üç ve Hakîkat-i İlâhiyye
14) İrfan Mektebi: Hakk Yolu'nun Seyr Defteri ve Şerhi
15) (6) Peygamber (1): Hz. Âdem Safiyyullah (a.s.)
16) Divan (3)
19) Sûre-i Feth ve Fethin Hakîkatleri
21) (6) Peygamber (2): Hz. Nûh Neciyyullah (a.s.)
22) Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk: (12) Yûsuf Sûresi
24) (6) Peygamber (3): Hz. İbrâhîm Halilûllah (a.s.)
35) Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk: (1) Fâtiha Sûresi
39) Terzi Baba (2)
41) İnci Tezgâhı
49) (36) Yâ-Sin Sûresi
59) (6) Peygamber (4): Hz. Mûsâ Kelîmullah (a.s.)
60) (6) Peygamber (5): Hz. Îsâ Ruhullah (a.s.)
61) (6) Peygamber (6): Hz. Muhammed Rasûlüllah (s.a.v.)
63) İnci Mercan Tezgâhı: Düşündürücü Nükteler
67) (67) Mülk Sûresi
68) Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk: (1) Namaz Sûreleri
69) Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk: (2) Namaz Sûreleri
88) Nusret Tura Divanı - Erler Demine
91) Terzi Baba (7) Biismi Has, Selâm (13)
95) Terzi Baba (8) (19/53)
96) Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk: (41) Fussilet Sûresi
103) Terzi Baba Yüksek Lisans Tezi
118) (52) Tûr Sûresi ve M. Nusret Tura Hz.
129) Terzi Baba Divanı (Tüm Şiirlerim)
177) Necdet Ardıç'ın Tasavvuf Anlayışında Seyr ü Süluk Mertebeleri (İlâhiyat Tezi)
213) 1-Gökyüzü İnsanları araştırması.
214) 2-Gökyüzü İnsanları araştırması.
(H) Yayınları tarafından basılan kitaplarımız:
6) Mübarek Geceler ve Bayramlar
14) İrfan Mektebi: Hakk Yolu'nun Seyr Defteri ve Şerhi
15) (6) Peygamber (1): Hz. Âdem (a.s.)
88) Nusret Tura Divanı - Erler Demine
Terzi Baba kitapları sıra listesi
KAYNAKÇA
1. KUR'ÂN VE HADîS
2. VEHB : Hakk'ın hibe yoluyla verdiği ilim.
3. KESB : Çalışılarak kazanılan ilim.
4. NAKİL : Muhtelif eserlerden, Mesnevi'i şerif, İnsân-ı Kâmil, Fusûsu'l Hikem ve sohbetlemizden müşâhede ile toplanan ilim.
(Gönülden Esintiler)
1) Necdet Divanı
2) Hacc Divanı
3) İrfan Mektebi: Hakk Yolu'nun Seyr Defteri
4) "Lübb-ül Lü'b ve Sırr-üs Sırrı" (Osmanlıca'dan Çeviri)
5) Salât ve Ezân-ı Muhammedi'de Bazı Hakîkatler
6) Mübarek Geceler ve Bayramlar
7) İslâm, Îmân, İhsân, Îkân
8) Tuhfetü'l Uşşâki (Osmanlıca'dan Çeviri)
9) Sûre-i Rahmân ve Rahmâniyyet
10) Kelime-i Tevhid
11) Vâhy ve Cebrâil
12) Terzi Baba (1): Necdet Ardıç ve Necm (Yıldız) Sûresi
13) (13) On Üç ve Hakîkat-i İlâhiyye
14) İrfan Mektebi: Hakk Yolu'nun Seyr Defteri ve Şerhi
15) (6) Peygamber (1): Hz. Âdem Safiyyullah (a.s.)
16) Divan (3)
17) Kevkeb: Kayan "Yıldız"lar
18) Hz. Peygamberimiz Efendimizi Rû'ya-da Görmek
19) Sûre-i Feth ve Fethin Hakîkati
20) Terzi Baba Umre Dosyası (2009)
21) (6) Peygamber (2): Hz. Nûh Neciyyullah (a.s.)
22) Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk: (12) Yûsuf Sûresi
23) İbretlik "Değmez" Dosyası
24) (6) Peygamber (3): Hz. İbrâhîm Halilûllah (a.s.)
25) Bir Hikâye Bir Çok Yorum: (1) Köle Ve İncir Sepeti
26) Bir Zuhûrât'ın Düşündürdükleri: Tenzîh, Teşbîh, Tevhîd
27) Bir Hikâye Bir Çok Yorum: (2) Genç ve Kıymetli Elmas
28) Kur'ân-ı Kerîm'de Tesbîh ve Zikir
29) Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk: (27) Karınca-Neml Sûresi
30) Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk: (19) Meryem Sûresi
31) Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk: (18) Kehf-Mağara Sûresi
32) Terzi Baba (3) İstişare Dosyası
33) Terzi Baba Umre Dosyası (2010)
34) Bir Hikâye Bir Çok Yorum: (3) Bakara "İnek" Hikâyesi
35) Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk: (1) Fâtiha Sûresi
36) Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk: (2) Bakara Sûresi
37) Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk: (53) Necm-Yıldız Sûresi
38) Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk: (17) İsra Sûresi
39) Terzi Baba (2)
40) Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk: (3) Âl-i İmrân Sûresi
41) İnci Tezgâhı
42) Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk: (4) Nisâ Sûresi
43) Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk: (5) Mâide Sûresi
44) Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk: (7) A'râf Sûresi
45) Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk: (14) İbrâhîm Sûresi
46) Salat - İngilizce
47) Salat - İspanyolca
48) İrfan Mektebi - Fransızca
49) Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk: (36) Yâ-Sin Sûresi
50) Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk: (76) İnsân Sûresi
51) Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk: (81) Tekvîr Sûresi
52) Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk: (89) Fecr Sûresi
53) Mehmet Hazmi Tura (Yüksek Lisans Tezi)
54) Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk: Beled-Şems-Leyl-Duhâ İnşirâh-Tîn (90-95) Sûreleri
55) Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk: (28) Kasas Sûresi
56) İrfan Mektebi Şerhi - Fransızca
57) Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk: (20) Tâ Hâ Sûresi
58) Muhyiddin-i Arabî - Mir'ât-ül İrfan ve Şerhi
59) (6) Peygamber (4): Hz. Mûsâ-Kelîmullah (a.s.)
60) (6) Peygamber (5): Hz. Îsâ-Ruhullah (a.s.)
61) (6) Peygamber (6): Hz. Muhammed-Rasûlüllah (s.a.v.)
62) Bir Hikâye Birçok Yorum: (4) Bir Ressam Hikâyesi
63) İnci Mercan Tezgâhı: Düşündürücü Nükteler
64) Ölüm Hakkında: Kıyam'et
65) Reşahat'tan Birkaç Bölüm'ün Şerh/Sohbet ve Yorumları
66) Abdulkâdir Geylâni - Risâle-i Gavsiyye Şerhi
67) Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk: (67) Mülk Sûresi
68) Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk: Namaz Sûreleri-(1)
69) Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk: Namaz Sûreleri-(2)
70) Yehova Şahitleri ile Mülâkat
71) Mübarek Geceler ve Bayramlar - Fransızca
72) Îmân ve Îkân
73) Celâl Cemâl Celâl: İbretlik Bir Dosya Daha (3)
74) Terzi Baba Umre Dosyası (2012)
75) Mahmut Şebüsteri - Gülşen-i Raz ve Şerhi
76) Bir Hikâye Bir Çok Yorum: (5) Doğdular, Yaşadılar, Öldürdüler, Öldüler Hikâyesi
77) Aşk ve Muhabbet Yolu: M. Nusret Tura
78) A'yân-ı Sâbite: Kazâ Ve Kader
79) Terzi Baba (4) İstişare Dosyası
80) Terzi Baba (5) İstişare Dosyası
81) Hayâl Vâdîsi'nin Çıkmaz Sokakları
82) Mektuplarda Yolculuk - M. Nusret Tura
83) Terzi Baba Umre Dosyası (2013)
84) Nusret Tura - Vecizeler Hikâyeler
85) Nusret Tura - Tasavvufda Aşk ve Gönül
86) Terzi Baba (6) İstişare Dosyası
87) Terzi Baba - İlâhiler Derleme
88) Nusret Tura Divanı - Erler Demine
89) Bir Hikâye Bir Çok Yorum: (6) Her Şey Merkezinde Mi?
90) Abdülkerim Cîlî - İnsân-ı Kâmil Cilt (1-Kitap-1) Şerhi
91) Terzi Baba (7) Biismi Has, Selâm (13)
92) Abdülkerim Cîlî - İnsân-ı Kâmil Cilt (2) Şerhi
93) İslâm, Îmân, İhsân, Îkân - İngilizce
94) İbretlik Bir Hikâye Daha - Mescid-i Dırar. Kubbetu'l
Kara.
95) Terzi Baba (8) (19/53)
96) Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk: (41) Fussilet Sûresi
97) Terzi Baba Umre Dosyası (2015)
98) Solan Bahçenin Kuruyan Gülleri
99) Terzi Baba (9) İstişare Dosyası
100) İrfan Mektebi Ve Şerhi - İspanyolca
101) Bosna Hersek Seyahati Dosyası
102) İrfan Mektebi Ve Şerhi - İngilizce
103) Terzi Baba Yüksek Lisans Tezi
104) Hacc Umre ve Hakîkatleri
105) Cemo ve Farko
106) Terzi Baba Umre Dosyası (2016)
107) Vahy ve Cebrâîl - Fransızca
108) Ru'ya-Zuhuratlar - Ma'na Âlemi Zuhuratları (1) - Peygamberimizi Ru'ya-da Görmek
109) Tasavvufî Îzâhlar
110) (19-53) Şeker Risalesi
111) "Lübb-ül Lü'b ve Sırr-üs Sırrı" Şerhi
112) Bir Kardeşin Soruları ve Cevapları
113) Abdülkerim Cîlî - İnsân-ı Kâmil Cilt (1-Kitap-2) Şerhi
114) Abdülkerim Cîlî - İnsân-ı Kâmil Cilt (1-Kitap-3) Şerhi
115) Abdülkerim Cîlî - İnsân-ı Kâmil Cilt (1-Kitap-4) Şerhi
116) Kudüs Seyahati Dosyası
117) Abdülkerim Cîlî - İnsân-ı Kâmil Cilt (1-Kitap-5) Şerhi
118) Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk: (52) Tûr Sûresi ve M. Nusret Tura Hz.
119) Muhyiddîn İbnü'l Arabî - Füsûsu'l-Hikem (01) Âdem Fassı
120) Muhyiddîn İbnü'l Arabî - Füsûsu'l-Hikem (02) Şit Fassı
121) Muhyiddîn İbnü'l Arabî - Füsûsu'l-Hikem (03) Nuh Fassı
122) Muhyiddîn İbnü'l Arabî - Füsûsu'l-Hikem (04) İdris (05) İbrahim Fassı
123) Mahmut Şebüsteri - Gülşen-i Raz (2) - Terzi Baba Şerhinin Tamamı
124) İbretlik Bir Değmez Dosyası Daha: Satıh İnce
125) Terzi Baba Umre Dosyası (2018)
126) Ben'deki Terzi Babam (1) - Murat Cağaloğlu
127) Ben'deki Terzi Babam (2) - Murat Cağaloğlu
128) İbretlik Bir Hikâye Daha - Kaf Dağı Ve Zümrüd-ü Anka
129) Terzi Baba Divanı (Tüm Şiirlerim)
130) İbretlik Bir Hikâye Daha - Kilise Çanları
131) Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk: 53. Âyetleri ve Terzi Baba
132) İbretlik Bir Hikâye Daha - Kaner Yiğido
133) Muhtelif İrfan Sohbetleri (1)
134) Muhtelif Sohbet Arası Sohbetler (2)
135) Muhtelif Sohbet Arası Sohbetler (3)
136) Muhtelif Sohbet Arası Sohbetler (4)
137) Muhtelif Sohbet Arası Sohbetler (5)
138) Muhtelif Sohbet Arası Sohbetler (6)
139) Muhtelif Sohbet Arası Sohbetler (7)
140) Muhtelif Sohbet Arası Sohbetler (8)
141) Muhtelif Sohbet Arası Sohbetler (9)
142) Muhtelif Sohbet Arası Sohbetler (10)
143) Muhtelif Sohbet Arası Sohbetler (11)
144) Muhtelif Sohbet Arası Sohbetler (12)
145) Muhtelif Sohbet Arası Sohbetler (13)
146) Muhtelif Sohbet Arası Sohbetler (14)
147) Muhtelif Sohbet Arası Sohbetler (15)
148) Muhtelif Sohbet Arası Sohbetler (16)
149) Muhtelif Sohbet Arası Sohbetler (17)
150) Muhtelif Sohbet Arası Sohbetler (18)
151) Muhtelif Sohbet Arası Sohbetler (19)
152) Muhtelif Sohbet Arası Sohbetler (20)
153) Muhtelif Sohbet Arası Sohbetler (21)
154) Muhtelif Sohbet Arası Sohbetler (22)
155) Muhtelif Sohbet Arası Sohbetler (23)
156) Muhtelif Sohbet Arası Sohbetler (24)
157) Muhtelif Sohbet Arası Sohbetler (25)
158) Muhtelif Sohbet Arası Sohbetler (26)
159) Muhtelif Sohbet Arası Sohbetler (27)
160) Muhtelif Sohbet Arası Sohbetler (28)
161) Muhtelif Sohbet Arası Sohbetler (29)
162) Muhtelif Sohbet Arası Sohbetler (30)
163) Esmâ-i hüsnâ (1) - M. Nusret Tura Hz.
164) Esmâ-i hüsnâ (2) - M. Nusret Tura Hz. - Fütuhat ve Müşâhedeleri
165) Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk: (75) Kıyamet Sûresi
166) Abdülkerim Cîlî - İnsân-ı Kâmil Cilt (1-Kitap-6) Şerhi
167) Abdülkerim Cîlî - İnsân-ı Kâmil Cilt (1-Kitap-7) Şerhi
168) Muhtelif Sohbet Arası Sohbetlerden Seçmeler (31)
169) İbretlik Bir Hikâye Daha - Usta'dan Çırağına Tavsiyeler
170) Ru'ya-Zuhuratlar - Ma'na Âlemi Zuhuratları (4) - Terzi Baba'nın Görüldüğü Zuhuratlar
171) Ru'ya-Zuhuratlar - Ma'na Âlemi Zuhuratları (5) - Yoruma Açık Eğitim Zuhuratları
172) Ru'ya-Zuhuratlar - Ma'na Âlemi Zuhuratları (6) - Tuzak-Mekr-Hileli Zuhuratlar
173) Terzi Baba Umre Dosyası (2020)
174) Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk: (83) Mutaffifin Sûresi
175) Mübarek Geceler Ve Bayramlar - İspanyolca
176) Korona Virüs'ün Düşündürdükleri
177) Terzi Baba, "14-İrfan Mektebi" Tezi
178) Kur'ân-ı Kerîm'de Yolculuk: (84) İnşikak Sûresi
179) 13-Terzi-Elif-Terazi-Teradi-İrfan Mektebi
180) Muhyiddîn İbnü'l Arabî - Füsûsu'l-Hikem - A- Mukaddime
181) Muhyiddîn İbnü'l Arabî - Füsûsu'l-Hikem - B- Ayniyet ve Gayriyyet
182) Muhyiddîn İbnü'l Arabî - Füsûsu'l-Hikem (06) İshak Fassı
183) Muhyiddîn İbnü'l Arabî - Füsûsu'l-Hikem (07) İsmail (08) Yakup Fassı
184) Muhyiddîn İbnü'l Arabî - Füsûsu'l-Hikem (09) Yusuf Fassı
185) Muhyiddîn İbnü'l Arabî - Füsûsu'l-Hikem (10) Hud Fassı
186) Muhyiddîn İbnü'l Arabî - Füsûsu'l-Hikem (11) Salih (12) Şuayb Fassı
187) Muhyiddîn İbnü'l Arabî - Füsûsu'l-Hikem (13) Lut (14) Üzeyir Fassı
188) Muhyiddîn İbnü'l Arabî - Füsûsu'l-Hikem (15) İsa Fassı
189) Muhyiddîn İbnü'l Arabî - Füsûsu'l-Hikem (16) Süleyman (17) Dâvud (18) Yunus (19) Eyyüb Fassı
190) Muhyiddîn İbnü'l Arabî - Füsûsu'l-Hikem (20) Yahya (21) Zekeriyya Fassı
191) Muhyiddîn İbnü'l Arabî - Füsûsu'l-Hikem (22) İlyas (23) Lokman (24) Harun-Fassı
192) Muhyiddîn İbnü'l Arabî - Füsûsu'l-Hikem (25) Musa (26) Halid Fassı
193) Muhyiddîn İbnü'l Arabî - Füsûsu'l-Hikem (27) Muhammed-Fassı
194) Silsile-i Uşşakiyye
195) Terzi Baba-Özel, Kütüphane ve Müze Arşivi
196) İbretlik Bir Değmez Dosyası Daha: Üç Silahşörler
197) Dur Rabb'ın Namaz Kılıyor (1)
198) Ramazan ve Oruç
199) İrfan Mektebi-Ders Târif Sıralaması
200) Dur Rabb'ın Namaz Kılıyor (2)
201) Bir Sâlikin Seyr/Yol Hikâyesi (1)
202) Bir Sâlikin Seyr/Yol Hikâyesi (2)
203) Bir Sâlikin Seyr/Yol Hikâyesi (3)
204) Kur'ân-ı Kerîm'de Nefs Âyetleri
205) Zekât ve İnfak
206) Üç şilâhşörler-2-İbretlik bir değmez dosyası daha-
207) 68-Kalem-sûresi-
208) Naz-Makâmı- İbretlik bir değmez dosyası daha-
209) 4-Lübb-ül lübb-ingilizce çeviri-
210) 6-Mübarek geceler-İngilizce çeviri-
211) Terzi Babam'dan esintiler. Muhtelif konular.
212) 2023-Umre dosyası.
213) 1-Gökyüzü İnsanları araştırması.
214) 2-Gökyüzü İnsanları araştırması.
215) 86-16-Kur-Ker-Yol-Tarık Sûresi.
216) Nusret Tura, yüksek lisans tezi-Yusuf Yücel.
217) 85-17-Kur-Ker-Yol-Burûc Sûresi.