Cebir ve İhtiyâr
Aziz dost, gel, asırlardır nice zihni meşgul eden, nice kelâm âlimini çetin münazaralara sevk eden bir meselenin kapısını aralayalım: Cebir mi, ihtiyâr mı? Kulun fiillerinde bir zorlama mı vardır, yoksa o, mutlak bir seçme hürriyetine mi sahiptir? Bu sual, zâhirde bir çıkmaz sokak gibi görünür. Lâkin irfan mektebinde, meselenin düğümü sorunun sorulduğu yerde değil, daha derinde, varlığın kökeninde aranır. Terzibaba İrfan Mektebi’nin bize öğrettiği sır şudur: Cebir vardır, lakin bu cebir, Hakk’ta
Aziz dost, gel, asırlardır nice zihni meşgul eden, nice kelâm âlimini çetin münazaralara sevk eden bir meselenin kapısını aralayalım: Cebir mi, ihtiyâr mı? Kulun fiillerinde bir zorlama mı vardır, yoksa o, mutlak bir seçme hürriyetine mi sahiptir? Bu sual, zâhirde bir çıkmaz sokak gibi görünür. Lâkin irfan mektebinde, meselenin düğümü sorunun sorulduğu yerde değil, daha derinde, varlığın kökeninde aranır. Terzibaba İrfan Mektebi’nin bize öğrettiği sır şudur: Cebir vardır, lakin bu cebir, Hakk’tan kula yönelen bir zorlama değildir. Bu, kulun kendi ezelî hakikatinin, yani a'yân-ı sâbitesinin, bu âlemdeki gölgesi olan kendi vücûduna yaptığı bir tecellîdir. Cebir, kulun kendinden kendedir. Bu hakikati idrak etmek, sâliki şikâyetten rızâya, isyandan teslîmiyete ve kavgadan edebe taşıyan bir Burak gibidir. Bu sohbetimizde, bu ince sır perdesini aralamaya niyet edelim.
Bu Kavram'in Gectigi Eserler
Ahmed Avni Konuk
22x“Burada cebri îcâd eden, vehmî vücûd ve vücûdî vehimdir. Hakk'ın fiili kudretine, kudreti irâdesine, irâdesi ilmine, ilmi ma'lûma tâbi'dir.”
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 2
Terzibaba - Necdet Ardıç
20x“M. Arabi Hz.leri: "Bu alemde cebir diye bir şey yoktur, cebir kendinden kendinedir, yani ayan-ı sabitesine onu oraya koyduğu zaman o cebir denilen şey kendi özünden zuhura gelmektedir."”
TB. Kelime-i İdrîsiyye & İbrâhîmiyye
Ahmed Avni Konuk
18x“Ey cebir mezhebine sâlik olan kimse, sen "Bende bir şey yoktur" dersin. Fakat hasta olduğunda nedâmet izhâr edersin — bu sende bir irade bulunduğunu hatırlatır.”
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 1
Ahmed Avni Konuk
15x“İmdi burada "cebir" suâli vârid olur. Filvâki' cebir vardır; fakat bu cebir Hak'tan değil, abdin kendi ayn-ı sâbitesinden ve hakikatından yine kendisinedir.”
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 3
Terzibaba - Necdet Ardıç
15x“Bu hükümde cebir yoktur. Zîrâ bu hükmü a'yân-ı sâbite kendileri üzerine vermişlerdir; ve Hak bidâyeten mahkûmün-aleyhdir.”
TB. Fusûs Mukaddimesi
Ahmed Avni Konuk
14x“Sünni için husûsî bir tesbih vardır; Cebri için de güzergâhda onun zıddı vardır. Sünni der ki: "Abd fiilinde hem mecbûr ve hem de muhtârdır." Nitekim tavla oyununda…”
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 5
Terzibaba - Necdet Ardıç
14x“Cebriye aşağıdan yukarıya doğru baktığın zaman olur, cebriye ikilik ister, cebriyenin ilk şartı ikiliktir. Cebreden ve cebredilen olması lazımdır.”
TB. Kelime-i Lûtiyye & Üzeyriyye
Muhyiddin İbnü'l-Arabi
12x“Abd-i mütedeyyin mecbûren mütedeyyindir. Fakat bu cebir, ona kendi hakîkatinden ve isti'dâd-ı ezelîsinden gelir.”
Kelime-i Ya'kûbiyye
Ahmed Avni Konuk
12x“Ey ilm-i hakâyık ile meşgûl olan sâlik, İblis'in eğri fikrinden ibret al ve cebri olma! Ne vakte kadar cebir ağacına sıçrarsın, ihtiyârını bir tarafa koyarsın?”
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 7
Ahmed Avni Konuk
10x“Enbiyâ'nın cebrilere cevâbı: Evet, Hak Teâlâ kendisinden ictinâb mümkin olmayan birtakım küfür ve imân vasıfları yarattı, ve bunları kazâ etti.”
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 6
Ahmed Avni Konuk
9x“Hak Teâlâ bir kulunu cebren bir işe tahsis etmiş ve onu cebren şaki veyâ said yapmış değildir. Zirâ kul, isti'dâd-ı ezelisi mücibince Hak'dan hangi işe tahsisini taleb etmiş ise…”
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 8
Terzibaba - Necdet Ardıç
8x“Cebir kavramı vahdet-i vücud zemininde ikilik şartını taşımadığı için baştan çöker.”
TB. Fusûs — Ayniyyet/Gayriyyet
Ahmed Avni Konuk
6x“Cebrâîl mesâbesinde olan akıl, ayn-ı sâbitenin istidâdına göre cânib-i gaybdan tedbirleri alıp icrâ eder.”
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9
Terzibaba - Necdet Ardıç
6x“Lisân-ı istidâd ile vâki' olan talebler üzerine Hak hükmetmiştir; bu cebir Hak'tan değil, aynın kendindendir.”
TB. Kelime-i Şîsiyye
Ahmed Avni Konuk
5x“Cebr: Zorlama. Cebrî: Cebriye mezhebine mensup olan. Cebbâr (Esmâ-i hüsnâdan): Çok cebr edici. Ceberüt: âlem-i ceberüt. (Lügatçe)”
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 13
Ahmed Avni Konuk
4x“Hakk'a cebren itaat eden değil, aşk ile itaat eden makbuldür. Hem âşıklık hem de ücret beklemek aynı anda mümkün değildir.”
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10
Ahmed Avni Konuk
3x“"Kazâ", a'yân-ı sâbitenin iktizâ-yı zâtileri olan isti'dâd ve kabiliyetleri dâiresinde Hak'tan taleb ettikleri şeyin zuhûrudur.”
Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 11
Bilgiler
- era
- klasik
- arabic
- الجبر والاختيار
- domain
- tasavvuf-itikad
- related_to
- ayan-i-sabite,kaza-kader,vahdet-i-vucud,ceberut