el-Muksit

el-Muksit — Adaletle Hükmeden, Hakkaniyetle Paylaştıran

Mânâ. el-Muksit, Allah'ın esmâ-i hüsnâsından olup "adaletle hükmeden, hakkaniyetle davranan, her şeyi yerli yerinde ve dengeli yapan" demektir. Kelâm âlimleri, bu ismin tecellisini iki yönlü açıklar: Birincisi, kâinatı ve içindeki varlıkları mükemmel bir denge ve ahenk içinde yaratıp yönetmesi; ikincisi ise kulları arasında hakkaniyetle hükmetmesidir. Gazzâlî, isme "mazlumun hakkını zalimden alan" şeklinde daha özel bir mâna yükler ve bu adaletin en kâmil şeklinin, hem mazlumun hakkını iade edip hem de zalimin rızasını kazanarak gerçekleştiğini, bunun ise yalnızca Allah'a mahsus bir kudret olduğunu belirtir.

Etimoloji. İsim, Arapça ق-س-ط (k-s-t) kökünden türemiştir. Bu kökün temel anlamı "âdil olmak"tır. "Muksit", bu kökün "if'âl" kalıbından gelen ism-i fâili olup adaleti tesis eden, hakkaniyetle paylaştıran ve adaletle iş gören aktif özneyi ifade eder.

Kur'an-ı Kerîm'de el-Muksit. "Muksit" ismi bu şekliyle Kur'an'da doğrudan Allah'a nispet edilmez. Ancak ismin kökü olan "kıst" (adalet, hakkaniyet) kavramı, ilâhî zâtı niteleyecek şekilde pek çok âyette kullanılır. Müfessirlerin çoğunluğuna göre Âl-i İmrân sûresi 18. âyette geçen "adaleti ayakta tutan" (kāimen bi'l-kıst) ifadesi doğrudan Allah'ı işaret eder. Bunun yanı sıra, iman edip sâlih amel işleyenlerin adaletle (bi'l-kıst) ödüllendirileceği (Yûnus 10/4) ve ahirette insanlar arasında hakkaniyetle hükmedileceği (Yûnus 10/47, 54) bildirilerek "kıst" kavramı dolaylı olarak Allah'a izâfe edilir. el-Muksit ismi, Tirmizî ve İbn Mâce tarafından rivayet edilen 99 ismi içeren esmâ-i hüsnâ listelerinde yer almaktadır.

Anlamca yakın isimler. Adl, Hakem, Latîf, Müntakım.

İtikadî çerçeve ve kula yansıması. el-Muksit ismi, Allah'ın mutlak adaletini ve hiçbir varlığa zerre kadar haksızlık yapmayacağını temin eder. Mâtürîdî'ye göre bu ismin tecellisi, dünyada mümin-kâfir ayrımı yapmadan herkese rızık veren Allah'ın, ahirette dostları ile düşmanlarını ayırarak mutlak adaletiyle hükmetmesiyle en açık şekilde görülecektir. Bu ismi idrak eden bir mü'min, hayatının her alanında adaleti ve hakkaniyeti gözetir. Gazzâlî'nin ifadesiyle kulun bu isimden alacağı nasip; önce kendi üzerindeki hakları sahiplerine teslim etmesi, sonra başkalarının hakkını almasına yardımcı olması ve kişisel meselelerde intikam duygusundan arınarak adaletin tecellisini Allah'a bırakmasıdır. Kul, Allah'ın kendisine bir adalet duygusu lütfettiğini bilerek hem kendine hem de çevresine karşı âdil davranmaya gayret eder.

Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi — "Muksit" maddesi