Esmâ 66
الْمَاجِد
Mâcid
MACİD'dir yücedir yüceden yüce,Kimse eş olamaz böyle güce,Bulunmaz elbette onda gece,Kendi kendinde yüce olan MACİD'tir ancak.
Esmâü'l-Hüsnâ
Mânâ ve Kur'an'da Geçişi
Şan ve Şeref Sahibi, Cömert ve Keremkâr
Mânâ. el-Mâcid, Allah'ın esmâ-i hüsnâsından olup "şan ve şeref sahibi, cömert ve keremkâr" demektir. Bu isim, Allah'ın zâtının yüceliğiyle birlikte fiillerindeki güzelliği, cömertliği ve bol ihsanını ifade eder. Kelâm âlimleri, Mâcid isminin özellikle Allah'ın fiilî sıfatlarıyla ilişkili olduğunu, O'nun fiillerinin mükemmelliğini ve lütfunun bolluğunu vurguladığını belirtir.
Etimoloji. İsim, Arapça م-ج-د (m-c-d) kökünden türemiştir. Bu kök, sözlükte "şerefli ve yüce olmak" anlamının yanı sıra "atâ ve kerem" yani cömertlik ve lütufkârlık mânâlarını da içerir. Aynı kökten gelen "Mecîd" ismi de esmâ-i hüsnâdandır.
Mâcid ve Mecîd Nüansı. Mâcid ve Mecîd isimleri anlamca birbirine çok yakın olmakla birlikte aralarında ince bir fark olduğu kabul edilir. Mâcid, daha çok Allah'ın fiillerindeki güzelliği ve cömertliğini niteleyen fiilî bir sıfat olarak görülür ("fiilleri güzel ve ihsanı bol olan"). Mecîd ise hem Allah'ın zâtının mutlak şerefini hem de fiillerinin güzelliğini kapsayan daha geniş bir anlam taşır ("zâtı şerefli, fiilleri güzel olan").
Kur'an-ı Kerîm'de el-Mâcid. "Mâcid" ismi bu şekliyle Kur'an-ı Kerîm'de yer almaz. Ancak ismin türediği "mecd" kökü, Hûd sûresinin 73. ayetinde "Mecîd" ismiyle Allah'a nispet edilir. Ayette meleklerin Hz. İbrâhim'in ailesine, "...Şüphesiz O (Allah), Hamîd'dir (övülmeye lâyıktır), Mecîd'dir (şan ve şeref sahibidir)" dediği aktarılır. Hadis kaynaklarında ise Mâcid ismi, Tirmizî'nin rivayet ettiği 99 isim listesinde geçerken, İbn Mâce'nin listesinde onun yerine Mecîd zikredilmiştir.
Anlamca yakın isimler. Mecîd, Kerîm, Hamîd, Vehhâb.
İtikadî çerçeve ve kula yansıması. Allah, zâtında mutlak şeref sahibi (Mecîd), fiillerinde ise sonsuz cömertlik ve kerem gösterendir (Mâcid). Bu ismi idrak eden mü'min, sahip olduğu her türlü onur, itibar ve imkânın asıl kaynağının Allah olduğunu bilir ve O'nun bir lütfu olduğunu anlar. Bu şuurla, Allah'ın cömertlik ve kerem ahlakından pay alarak çevresine karşı eli açık, gönlü zengin ve asil bir duruş sergilemeye gayret eder.
Şerh
Kaynak: Esmâü'l-Hüsnâ (Cilt 1), s. 222 — M. Nusret Tura (düz. Terzioğlu Murat Deruni)
Kitapta bu isme ayrılan bölüm kısadır (başlık, kısa anlam ve dörtlük); tamamı kitapta okunabilir.
Cilt 1 kitabının tamamını okuFüsûs ve Mesnevî Işığında
Ahmed Avni Konuk'un Mesnevî-i Şerîf Şerhi, Terzibaba'nın Füsûsu'l-Hikem dersleri ve külliyatı ışığında derlenmiştir.
Mesnevî-i Şerîf'te el-Mâcid
Mâcid ismi Mesnevî şerhinde müstakil bir derste açılmaz; Konuk yalnız sözlük cildinde kısaca tarif eder: "Mâcid: Şan, şeref ve kemâl sâhibi." (Mesnevî-i Şerîf Şerhi, Cilt 13). Asıl açılım, ismin Mecîd ile karşılaştırıldığı Terzibaba bölümündedir.
Füsûsu'l-Hikem'de el-Mâcid
Bu esmâ Füsûs derslerinde müstakil işlenmez.
Terzibaba Külliyatında el-Mâcid
Terzibaba, Mâcid ismini Bürûc Sûresi şerhinde, kardeş ismi Mecîd ile birlikte ele alır; ikisi aynı kökten gelir.
Mâcid, şanı büyük olduğu hâlde lutfu ve ikramı bol olandır. Bürûc şerhi ismi şöyle açar:
"Esmâ-i hüsnâ listesinde yer alan mâcid Allah'a nisbet edildiğinde 'yetkinliğin karşıtı olan her türlü nitelikten münezzeh, lutuf ve ikramı bol' anlamına gelir." (Bürûc Sûresi)
Demek Mâcid'de iki şey bir aradadır: yücelik ve cömertlik. Şanı büyük olan, çoğu zaman uzak ve erişilmez sanılır; oysa bu isim, büyüklüğün lutufla birleştiğini söyler. Kemâli her eksiklikten münezzehtir, ama bu kemâl kuldan ikramını esirgemez — aksine ikramı bol olandır. Aynı şerh, ismin kardeşi Mecîd ile ilişkisini de kurar: "Aynı kökten türeyen mâcid de bu mânaya gelmekle birlikte, sıfat-ı müşebbehe olan mecîdin daha zengin içerikli olduğu kabul edilir." İki isim aynı yücelik-cömertlik manasını taşır; Mecîd onu daha dolu, daha köklü bir kalıpta verir.
Değerlendirme
Mâcid, şanı ve kemâli büyük olduğu hâlde lutfu ve ikramı bol olan isimdir; yücelik ile cömertliği kendinde birler. Mesnevî sözlüğü onu şan, şeref ve kemâl sâhibi diye kısaca verir; Terzibaba ise Bürûc şerhinde kardeş ismi Mecîd ile karşılaştırarak açar — ikisi aynı köktendir, Mecîd daha dolu kalıptır. İsmin özü, büyüklüğün uzaklık değil, ikrama açık bir yücelik olduğudur. Bu ismi kardeşi mecid ile çift, cömertlik yönünü kerim ve vehhab ile birlikte okumak gerekir.