Abdâl'ın Muhammediyye Fassı'ndaki dayanağı nedir?

Abdâl, tasavvufta belirli bir manevî mertebeye ulaşmış velîleri ifade eder. Onların özelliği, kulluk sıfatlarının Hak'ka ait sıfatlara dönüşmesidir. Bu dönüşüm, ateşte kızan demirin ateşin sıfatına bürünmesi gibi bir benzetmeyle açıklanır; demir bu hâlde ateş hükmündedir¹. Bu sebeple Abdâlların kuvvetleri, bedenin gerektirdiği yemek ve içmekten değil, Hakk'ın kudret sıfatından kaynaklanır¹.

Muhammediyye Fassı'nda doğrudan Abdâl kavramı ele alınmasa da, Hakikat-i Muhammediyye'nin tanımı ve konumu, Abdâlların manevî mertebesine bir zemin sunar. Hakikat-i Muhammediyye, vâhidiyet mertebesi, sıfatlar ve isimler mertebesi olarak adlandırılır². Bu mertebe, ahadiyet mertebesine nispetle, Yüce Allah'ın en latîf olan zâtının bir mertebe yoğunlaşmasından ibarettir; sırf zât bu mertebenin bâtını, vâhidiyet mertebesi ise zâhiri olur³. Hakikat-i Muhammediyye, bütün belirginleşmelerin başlangıcı olması itibarıyla varlıkta tek ve eşsizdir².

Abdâlların ilâhî sıfatların şekilleri ve mümkün varlıkların hakikatleri ve dayanağı olmaları³, onların Hakikat-i Muhammediyye'nin kapsayıcı zuhur alanı içinde yer aldıklarını gösterir. Zira Hakikat-i Muhammediyye, ilâhî isim ve sıfatların tafsîl bulduğu vâhidiyet mertebesidir. Dolayısıyla Abdâlların Hak'tan kuvvet almaları ve sıfatlarının Hak'ka dönüşmesi, Hakikat-i Muhammediyye'nin varlıktaki tezahürleri ve ilâhî sıfatların tecellîleri bağlamında değerlendirilebilir.