Ahadiyyet kavramı tasavvufta hangi mertebe ile ilişkilendirilir?

Ahadiyyet, tasavvufî vücud bahsinde Hazerât-ı Hamse sıralamasında lâ-taayyün'den sonra gelen ikinci mertebedir. Bu, Hak'ın "tek olma" makâmıdır, ancak bu teklik hiçbir nispet kabul etmez; "tek" demek bile bir taayyün iken, ahadiyyet bu taayyünün en ince hâlidir. Ahad ile vâhid arasındaki fark, ahadın sırf teklik, çoğalma kabul etmeyen bir birlik olması; vâhidin ise bir tane olup çoğalmanın zemini olabilmesidir. İhlâs Sûresi'nde "ahad" kelimesinin kullanılması, Hak'ın çoğalmaz tekliğine vurgu yapar. Ahadiyyet bu sebeple çoğalma öncesi bir mertebe iken, vâhidiyyet çoğalmanın temelidir. Ahadiyyetten vâhidiyyete geçiş, esmânın açılmasıyla gerçekleşir. Ahadiyyette esmâ ve sıfât henüz kapalıdır, hepsi "tek bir Hak'ta" mevcuttur. Vâhidiyyette ise esmâ tafsîl bulur; er-Rahmân, el-Mâlik, el-Kuddûs gibi isimler ortaya çıkar, ancak hâlâ Hak'tan başka bir şey değildir. Bu mertebede, insan dördüncü tekbir olan "Allahu Ekber"i "Allahu Ahad" olarak idrak eder, çünkü bu mertebede Allah'tan başka hiçbir varlık veya şahsiyet yoktur. Tüm yaratılmışlar ve onların şahsiyetleri, insan dâhil, Allah'a aittir. Bu idrak, "De ki: O Allah birdir" (İhlâs 112/1) ayetiyle tasdik edilir. Bu mertebeye ulaşan ârif kişi, Allah'ın mutlak birliğini ve her şeyin O'na ait olduğunu idrak eder. Bu, "Vitr" hâli olarak da adlandırılır ve "Ferdiyyet" (bireysellik) kavramıyla ilişkilidir; tüm evrenlerin birliğini anlamak anlamına gelir.</blockquote>