Âlem-i Misâl hangi aşamalardan geçer?

Âlem-i Misâl, tasavvufî vücud mertebeleri içinde berzâhî bir konuma sahiptir; soyut âlemler (lâhût, ceberût, melekût) ile somut âlem (nâsût) arasında bir kuşak görevi görür. Bu âlem, iki ana aşamada ele alınır. İlk aşama, Misâl-i mutlak'tır. Bu, kâinatın ezelî sûretlerinin bulunduğu mahaldir ve nefes-i Rahmânî mertebesinde Hakk'ın ilminden gelen sûretleri barındırır. Mesnevî-i Şerîf Şerhi'nde belirtildiği üzere, âlem-i şehâdetin fevkinde yer alan bu misâl âlemi, dünyaya gelecek sûretlerin ilk olarak zâhir olduğu yerdir ve "gayb-ı imkâni" veya "misâl-i evvel" olarak isimlendirilir¹. Bu mertebede, Hakk'ın ilmi, latif kimlikler kazanır ve şehâdet âleminde kesif kimliklere dönüşmeden önce bir siluet kazanır².

İkinci aşama ise Misâl-i mukayyed'dir. Bu, sâlikin şahsî keşiflerinin, rüyâlarının ve mükâşefelerinin gerçekleştiği, insanın iç âlemine bağlı bir mahalli ifade eder. Rüyâlar, özellikle sâdık rüyâlar, misâl âleminden gelen haberler olarak kabul edilir ve mü'minin sâdık rüyâsı nübüvvetin kırk altıda biri olarak nitelendirilir. Kalb gözü açık olanlar, bu misâlî sûretleri âlem-i şehâdette dahi görebilirken, ehl-i hicâb olanlar ancak ölümden sonra âlem-i berzahda bu sûretleri müşâhede ederler³. Âlem-i Misâl, ruhlar âlemi ile cisimler âlemi arasında kutsal feyzin aracısıdır ve hayal gücüyle idrak edilir⁴. Bu âlem, aynı zamanda ruhlar âleminin tenezzülde olan tarafı olarak da tanımlanır ve bize gelen haberler, bilgiler ve görüntüler misâl olarak bu âlemden gelir⁵.