Altı Peygamber (Cilt 3) Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlikin günlük hayatındaki irfânî dersler, seyr-u sülûkun aşamalarına göre şekillenir. Kitapta belirtildiği üzere, seyr-u sülûk altı farklı şekilde ve tatbikatla gerçekleşir ve bunlardan biri her sene Muharrem'in ilk gününde başlayıp Zilhicce'nin on üçüncü gününde sona eren bir süreci kapsar. Bu seyrin temelinde, nefsi "ahlâk-ı zemime"den, yani kötü ahlâklardan temizlemek yatar. Bu, oldukça zorlu bir süreç olup, sâlikin derslerine ciddiyetle eğilmesi, tavsiyelere uyması, gayretli olması ve bağlı olduğu gönlün himmetiyle desteklenir. Bu sayede sâlik, kendi bireysel iç dünyasında mânevî mücadele gücünü toplar ve zuhuratlarında karşılaştığı olumsuz varlıklarla savaşmaya başlar.

Bu mücadelenin bir aşaması, Hz. İbrâhîm kıssasında anlatılan kuşların parçalanması meseliyle açıklanır. Sâlik, nefsindeki kötü ahlâkları temsil eden bu "kuşları" parçalara ayırarak, yani onların faaliyetlerini küçülterek mücadeleyi kolaylaştırır. Bu parçalanmış uzuvlar, kişinin varlığındaki "anâsır-ı erbaa" (dört ana unsur: toprak, su, ateş, hava) üzerine konur. Bu, ahlâkların dört unsurla eşit olarak imtizaç etmesi ve terbiye edilebilir hâle gelmesi içindir. Bu süreç, sâlikin ahlâklarına hâkim olduğunu ve bu hâkimiyetin bir eğitim neticesinde geliştiğini gösterir. Eğitilmiş bu duygular, çağrıldıklarında "koşarak" gelirler; ancak artık eski ferdî varlıkları değil, Rahmânî tarafları faaliyette olan varlıklar olurlar. Tavus, horoz, karga ve güvercin gibi hayvanlar, sâlikin nefis mertebelerindeki dönüşümünü ve bu dönüşümle elde ettiği mânevî faydaları sembolize eder.

Sâlikin irfânî yolculuğunda ulaştığı önemli bir makâm Tevhîd-i Ef’âl'dir. Bu makâmda sâlik, fiillerin birliğini idrâk eder ve mutlak fâilin yalnızca Allâh olduğunu anlar ("Lâ fâile illellah"). Bu idrâk, başlangıçta kişinin kendi nefsinde, yani "enfüsî" olarak yaşanırken, daha sonra dış âlemde, yani "âfâkî" olarak da müşahede edilmeye başlar. Kur'ân-ı Kerîm'deki Fussilet Sûresi'nin 53. âyeti ("Yakında onlara ufuklarda ve kendi nefslerinde olan Âyetlerimizi göstereceğiz, tâki, onlar için O'nun hakk olduğu ortaya çıksın") bu hakikate işaret eder. İbrâhîm (a.s.) bu hakikati ilk defa idrâk edip yaşayan peygamber olarak gösterilir. Tevhîd-i Ef’âl makâmının anahtarı "Ya FETTAH" zikridir ve bu makâm, "Hakikat mertebesi"nin başlangıcıdır. Sâlik, bu mertebede beşerî varlığından soyunarak hiçlik, yokluk ve renksizlik hâline ulaşır, ardından kendi özel ve Hakkanî kimliğine kavuşur. Bu, eski birimsel varlığının başka bir idrâk ve varlıkla değişmesidir. Bu seyr tamamlandığında, kişi çalışmasını dış âleme çevirir ve orada Tevhîd idrâkini oluşturmaya başlar. Bu dersler, sâlikin kendini tanıması ve Allâh'a doğru seyrini kemâle erdirmesi için vazgeçilmezdir.