A'maiyyet nedir?
A'maiyyet, tasavvufta Hakk'ın lâ-taayyün mertebesi olup, mutlak bilinmezlik ve sırf görünmezlik hâlidir. Hiçbir nispet, sıfat, isim veya vasıf kabul etmez; Zât'ın tecellilerinden önceki mutlak gizlilik hâlini ifade eder¹. Hadîs-i şerîfteki "kâne'llâhu fî amâ" (Allah amâda idi) ifadesi bu mertebenin temel dayanağıdır. A'maiyyet, varlık mertebelerinin başlangıcı ve tüm hakikatlerin özüdür; aklın idrak sınırlarının tamamen ötesindedir¹·². Bu mertebede Hakk kendi zâtında, kendi zâtıyla, kendi zâtı için gizlidir ve henüz "Allah" lafzı bile yoktur.
Detaylı cevap
A'maiyyet, tasavvufî vücud bahsinin en üst mertebesidir ve Hak'ın bilinme ve idrâk edilme imkânının ötesindedir. Hazerât-ı Hamse tasnifinde ilk mertebe olarak yer alır: Lâ-taayyün / a'maiyyet, ardından Taayyün-i evvel (ahadiyyet), Taayyün-i sânî (vâhidiyyet), Âlem-i ervâh-misâl ve Âlem-i şehâdet gelir. A'maiyyet, aslında bir mertebe bile değildir; çünkü mertebe nispet kabul ederken, a'maiyyet hiçbir nispet kabul etmez². Bu hâl, Zât'ın kendi kendinde gizli olduğu bir mertebedir³.
"Amâ" kelimesinin kökeni "körlük" anlamına gelir; ancak burada "körlük" bir eksiklik değil, görünmezliğin sırrını ifade eder. Hak bu mertebede hiçbir "görünür yüz" kabul etmez, zira görünür yüz bir taayyündür ve a'maiyyet taayyünden önceki hâli gösterir. Hz. Peygamber'in "kâne fî amâin, mâ tahtehû hevâun ve mâ fevkahû hevâun" (amâda idi, üstünde de altında da hava yoktu) hadîsi, a'maiyyetin hem zaman hem de mekân yokluğunu ifade ettiğini gösterir.
A'maiyyet, gizli hazine iken kendini zuhura çıkarmayı dilediğinde, bu zuhur ve tecellisinin ismine "Ahadiyyet" denilmiştir⁴. Bu tenezzül, mutlak gayb âleminden (A'maiyyet) Allah'ın birliği mertebesine (Ahadiyyet) geçişi ifade eder⁵·⁶. Bu geçişte, Cenâb-ı Hakk'ın inniyyeti (benliği) ve hüvviyeti (O'nun mutlak kimliği) gibi iki hususiyet ortaya çıkar⁶·⁵. A'maiyyet mertebesinde, dışta hiçbir mertebe yoktur; bütün mertebeler bâtındadır ve kendilerinden dahi haberleri yoktur⁴. "Aşk" kavramı da A'maiyyet'in ilahi şiddetle, kudrete dönüşerek âlemlerde ortaya çıkmasıyla ilişkilendirilir⁷.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Secde Sûresi · s.39“A’mâiyyet : Varlık mertebelerinin başlangıcı ve tüm hakikatlerin özüdür. Sırf Zat’tan ibaret olan bu mertebe, hiçbir şekilde tanımlanamaz ve Hakk'a ya da halka ”Oku
- 2Gökyüzü İnsanları Araştırması (Cilt 2) · s.105“. -------------- Tecelli ve Zuhurda Vücûd Mertebeleri A’maiyyet. Â’mâ Bilesin ki, “â’mâ , hakikatlerin öz hakikatinden ibarettir.” Çünkü o sırf zâttan ibarettir”Oku
- 3Kıyâmet Sûresi · s.144“A’maiyyet mertebesidir. Kendi kendinde gizli olduğu mertebedir. Aslında sûrete girenler bile kayıtlanma halleri “Kün FeYekün” “Ol der ve oluverir” hâlidir. Bede”Oku
- 4Fâtiha Sûresi · s.73“Rahmân: Mertebeler itibariyle, “A’maiyyet”, “Ahadiyyet”, “Ulûhiyyet” ve “Vahidiyyet” ten sonra gelen mertebenin adıdır. Rahmâniyyet: İsimlerin ve Sıfatların ger”Oku
- 5Kelime-i Tevhîd · s.21“"Kelime-i Tevhid"in doğuşu, Mukaddes Zât henüz daha bu âlemler yok iken "A'mâiyyetinden" (mutlak gayb hali) "Ahadiyyetine" (biriciklik mertebesi) tenezzül ettiğ”Oku
- 6Bi'smi Has, Selâm (13) · s.33“Cenâb-ı Hakk a’mâiyyet mertebesinden ahadiyyet mertebesine tecellî ettiği zaman, zât-ı mutlak burada henüz vasıflanarak bir isim almış değildir. Bu mertebede be”Oku
- 7Kelime-i Tevhîd · s.698“"Aşk": "A'mâiyyet"in (mutlak gayb âlemi) ilahi şiddetle, kudrete dönüşerek, bütün âlemlerde, oranın gereği olan muhabbet ile her yerde ortaya çıkmasıdır. "Aşk" ”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.