Aşk ve İrfân Yolunda kitabının merkezî teması nedir?

Aşk ve İrfân Yolunda kitabı, tasavvufî sülûkun temelini oluşturan aşkı, sâlikin mânevî gelişimindeki merkezi bir unsur olarak ele alır. Aşk, lugatte "aşırı sevgi, hasretin son haddi, mahvedici muhabbet" anlamına gelirken, tasavvufta sâlikin Hak'a olan mahvedici sevgisinin adıdır ve muhabbetten daha şiddetli, daha yakıcıdır. Bu şiddetli sevgi, sâlikin nefsânî eksikliklerini ve rezillerini ortadan kaldırarak onu hırs ve ayıptan tamamıyla temizler². Kitap, aşkın bu dönüştürücü gücünü vurgulayarak, "Aşkın gayrı her ne varsa aşkın yiyeceğidir" ifadesiyle aşkın her şeyi kuşatan ve arındıran yapısına işaret eder⁴.

Aşk, akıl ve irâdenin dizginleyemediği bir hâldir; "Aşk atını akıl ve irade dizgini ile geriye çekmek mümkün değildir"⁵. Bu durum, aşkın ilâhî bir delilik olarak görülmesine yol açar. Kitap, aşkın sadece bir duygu olmadığını, aynı zamanda bir idrâk ve tecellî mahalli olduğunu da belirtir. "Çeşm-i âşıktan bakıp hüsnün temâşâ eyledi" ifadesiyle, âşıkın gözünden Hakk'ın güzelliğinin müşâhede edildiği ve bu idrâkin kiminin gönlünde gizlendiği, kiminin ağzından âşikâr edildiği vurgulanır³. Aşk, dağınık mâsivâ endişelerini bertaraf ederek tevhîd neş'esinde birleşme hâsıl eder ve ruhun ızdıraplarını yok ederek zevk ve sefâ ile bir esans letafeti meydana getirir⁶. Kitap, aşkı "sülûkun en yüksek itici gücü" ve "tasavvufun temel motivasyonu"⁷ olarak konumlandırır.