Bakara 156 ayeti tasavvufta nasıl okunur?

Bakara 156. âyeti, tasavvufî sülûkun önemli duraklarından birini teşkil eder. Âyetin ilk kısmı olan "İnnâ lillâhi" (Şüphesiz biz Allah içiniz), kulun varoluşunun ve tüm mevcudiyetinin Allah'a ait olduğunu, O'nun zatından geldiğini vurgular. Bu ifade, kulun kendi benliğinden sıyrılarak Hakk'a yönelmesi, yani sıbgatullah ile boyanması (Bakara 2/138) ve ilâhî ahlâkla ahlâklanması anlamına gelir. Bu idrak, sâlikin riyâ gibi kalbî hastalıklardan arınmasında, niyetini Hak'tan halka değil, yalnızca Hakk'a yöneltmesinde kilit rol oynar. Zira her şeyin Allah'a ait olduğunu bilen bir sâlik, amellerini yalnızca O'nun rızası için yapar.

Âyetin ikinci kısmı olan "ve innâ ileyhi râci'ûn" (ve şüphesiz O'na döneceğiz), kulun nihai varış noktasının Allah olduğunu, O'na dönüşün kaçınılmaz bir hakikat olduğunu belirtir. Bu dönüş, sadece fiziksel bir ölüm sonrası değil, aynı zamanda sâlikin manevî yolculuğunda fenâ makamına ulaşarak Hakk'ta yok olması ve O'nda kalbolması şeklinde anlaşılır¹. Bu, ahadiyyet mertebesine, yani Hakk'ın hiçbir nispet kabul etmeyen sırf tekliğine doğru bir yöneliştir. Musibetler karşısında bu âyeti okumak, sâlikin sabr ve rızâ makamlarına ulaşmasına yardımcı olur; çünkü her şeyin Allah'tan geldiğini ve O'na döneceğini bilen kişi, başına gelen her hâli Hakk'ın bir tecellisi olarak kabul eder³. Bu idrak, sâlikin makâm olarak adlandırılan istikrarlı manevî mertebelere ulaşmasında temel bir dayanak teşkil eder. Böylece Bakara 156, tasavvufta hem bir teslimiyet beyanı hem de Hakk'a doğru bir manevî yolculuğun özeti olarak okunur.