Bakara 156 ayetinin Terzibaba'ya göre amelî yansıması nedir?

Bakara Suresi 156. ayetinin ("الَّذِينَ إِذَا أَصَابَتْهُم مُّصِيبَةٌ قَالُواْ إِنَّا لِلّهِ وَإِنَّـا إِلَيْهِ رَاجِعونَ") Terzibaba'ya göre amelî yansıması, kulun musibetler karşısında sergilediği teslimiyet ve rızâ hâlidir. Bu ayet, Terzibaba'nın eserlerinde "Biz senden geliyoruz, senin içiniz, sana dönücüleriz" şeklinde açıklanır². Bu ifade, sâlikin varlığının ve tüm fiillerinin kaynağının Allah olduğunu idrak etmesi ve her durumda O'na yönelmesi gerektiğini vurgular.

Bu amelî yansıma, tasavvuftaki halîfelik kavramıyla da yakından ilişkilidir. Halîfe, Hak'tan aldığı emaneti taşıyan ve Hak'ın zuhuruna ayna olan bir mahaldir. Bakara 156'daki teslimiyet, sâlikin nefsinin hilâfet iddiâsından soyutlanarak, Hak'ın hilâfet emanetini izhara mahal olması ve "halîfe" ile "müstahlif" arasında perdesizliğe ulaşması anlamına gelir. Bu, aynı zamanda kulun ilâhî ahlâkla ahlâklanması ve Hakk'ın nuruyla renklenmesi olan Sıbgatullah (Bakara 2/138) hâlinin bir tezahürüdür (Sıbgatullah).

Ayet, aynı zamanda mîzân kavramıyla da bağlantılıdır. Sâlik için mîzân, her amelinde ve her hâlinde kendisini Hak'ın hükmü mîzânına çekme idrakidir. Bakara 156'daki teslimiyet, kulun başına gelen her şeyi Hak'tan bilmesi ve bu musibetleri bir denge ve ölçü içinde değerlendirmesi gerektiğini gösterir. Mesnevî-i Şerîf Şerhi'nde belirtildiği üzere, "o zerreden kendiliğinden meydana gelen hareket, tabiat ve sükûnet ortadan kalkıp, artık onun eli, sıfatları ve hareketleri Hak ile meydana geldi" ifadesi, bu teslimiyetin fiili bir tezahürüdür¹. Bu idrak, sâlikin Hak'ka dönüşünü³·⁴ ve Hakîkat-i Muhammedî'nin kıyamet sûretini ortaya koyar⁵.