Bakara 31-33 ayeti Âdemiyye Fassı'nda nasıl okunur?

Bakara Suresi'nin 31-33. ayetleri, tasavvufî düşüncede, özellikle de Âdemiyye Fassı'nda insanın kâinattaki merkezi konumunu ve Allah'ın halîfesi olma sırrını açıklayan temel metinlerdendir. Bakara 30'da geçen "yeryüzünde bir halîfe yaratacağım" ifadesi, Âdem'in tüm Esmâ-i İlâhiyye'yi kabule müsait, câmî bir mahalle sahip olmasının öncülüdür. Bakara 31'deki "ona bütün isimleri öğretti" (allemehu'l-esmâ'e küllehâ) ayeti, bu câmîliğin ve halîfelik vasfının delilidir. İnsan, Allah'ın isimlerinin aynasıdır; bu ayna kendi başına bir varlık iddiasında bulunmaz, aksine ilâhî isimlerin tecellîlerini gösterir.

Âdemiyye Fassı'nda İbn Arabî, halîfeliğin, Esmâ'nın zuhur etme talebini karşılayan bir mahal olmaktan ibaret olduğunu belirtir. Esmâ, ancak insan sûretinde kâmil bir şekilde toplandığında hilâfet vasfı tam anlamıyla tahakkuk eder. Bu sûretin câmîliği insanı, ondaki câmîliğin tahkîki ise insân-ı kâmili ortaya çıkarır. Bu bağlamda, Bakara 31-33 ayetleri, insanın Allah'ın isimlerini taşıyan ve bu isimlerin tecellîlerini yeryüzünde izhar eden yegâne varlık olduğunu gösterir. Bu durum, Ahzâb 72'deki "emânet" ayetiyle de ilişkilidir; zira bu emânet, tasavvufî yoruma göre "esmâ-i ilâhiyye'nin câmî mahalliyeti"dir. Yani insan, Allah'ın tüm isimlerini taşıyacak kapsamlı bir mahiyetle yaratılmıştır ve bu, diğer varlıkların yüklenmekten çekindiği bir sorumluluktur.