Basîret kavramı, lugat anlamından farklı olarak tasavvufta nasıl tanımlanır?

Basîret, tasavvufta dört kademede yaşanır ve her kademe sâlikin Hak'la olan idrâk ve müşâhede seviyesini gösterir. Birinci kademe, ferâset olarak basîrettir; sâlikin günlük olaylarda Hakk'ın tedbîrini sezmesi ve kalbinde ilhâmî işâretler hissetmesidir. Hadîs-i şerîfteki "mü'minin ferâsetinden sakının, çünkü o Allah'ın nûruyla bakar" ifadesi bu kademenin temelini oluşturur. İkinci kademe, keşfî basîrettir; sâlikin nefs perdesi inceldiğinde gaybî hakikatleri, başkalarının iç hâllerini ve kâinattaki esmâî tecellîleri görmeye başlamasıdır. Bu kademe, ilm-i ledünnî ile bağlantılı olup, Kehf Sûresi'ndeki Hızır'a verilen "ve allemnâhu min ledünnâ ilmâ" (kendi katımızdan ilim öğrettik) ayetiyle açıklanır. Üçüncü kademe, rü'yet-i kalbiyyedir; sâlikin Hakk'ı kendi kalbinde, isimleriyle ve sıfatlarıyla müşâhede etmesidir. Bu makamda basîret artık bir 'âlet' olmaktan çıkar, kalbin kendisi Hakk'a dönük bir görüş hâline gelir. Dördüncü kademe ise rü'yet-i ayniyyedir; basîretin de fânî olduğu bu makamda sâlik artık görmez, gören Hakk'ın kendisi olur. Bu mertebeler, sâlikin Hakk'a vuslat yolculuğunda kalbinin derinleşmesini ve hakikatleri daha net idrâk etmesini sağlar.