Ceberût kavramı için Süleymâniyye Fassı'ndaki anahtar mekanizma nedir?

Ceberût, tasavvufî vücud mertebeleri içinde lâhûttan sonra, melekûttan önce gelen, azamet ve kudret âlemi olarak tanımlanır. Bu mertebe, Hak'ın zâtının kendisinde potansiyel olarak bulunan sıfatların ve isimlerin hükümlerini ve eserlerini gözlemlemek istemesiyle halk etme işine yöneldiği ilk aşamadır¹. Hak, bu sıfat ve isimlerin suretlerini kendi ilminde halk eder ve ilim, zâtın kendisi olduğu için bu suretler zâtın varlığında ortaya çıkar¹. Bu durum, Ceberût'un Hak'ın sıfatlarının ve isimlerinin ilk belirginleştiği, yani taayyün-i evvel ve tecellî-i evvel mertebesi olduğunu gösterir¹.

Ceberût mertebesi, aynı zamanda akl-ı evvel ve rûh-ı a'zam olarak da adlandırılır. "Allah'ın halk ettiği ilk şey akıldır" hadîsindeki akıl, Ceberût'un asıl mesnedidir. Bu mertebede hakîkat-i muhammediyye ve kalemu'l-azîm gibi kavramlar da bulunur. Hakikat ehli, bu mertebeye mertebe-i vâhidiyyet, cevher-i evvel, rûh-ı küllî ve kitâb-ı mübîn gibi terimler de vermişlerdir¹. Ceberût'taki anahtar işleyiş, Hak'ın sıfât-ı subûtiyyesinin (sâbit, ezelî sıfatlar: hayât, ilim, irâde, kudret, sem', basar, kelâm, tekvîn) tezâhür ettiği yer olmasıdır. Bu sıfatlar, Hak'ın bizzat var olduğu kabul edilen olumlu sıfatlardır ve ispatla bildirilir. Dolayısıyla, Ceberût'taki anahtar işleyiş, Hak'ın zâtî sıfatlarının ilmî suretler halinde ilk tecellisi ve bu tecellinin halkın başlangıcı olmasıdır. Verilen kaynaklarda Süleymâniyye Fassı'na özel bir atıf bulunmamaktadır.