Cem'o kavramı tasavvufta hangi mertebe ile ilişkilendirilir?
Tasavvufta "cem'" kavramı, sâlikin kesretten vahdete ulaşarak bütün ilâhî tecellîleri tek bir merkezde topladığı bir mertebedir. Bu hâl, sâlikin sülûkunda kritik bir geçiş noktası olup, eşyanın ardındaki Hakk'ın tecellîsini müşahede etmesiyle belirginleşir. Cem' hâli, fenâ fillâh'a yakın bir duruşu ifade eder ve sâlikin kendi sıfatlarının zeval bulmaya başladığı bir sekr hâliyle de ilişkilendirilebilir. Ancak kâmil makam, cem' ile farkın birleştiği "cem'-i fark" mertebesidir ki, burada Hak hem bir hem de çok olarak idrak edilir.
Detaylı cevap
Cem' mertebesi, tasavvufî sülûkun temel basamaklarından biridir ve sâlikin idrakinde önemli bir dönüşümü temsil eder. Başlangıçta sâlik, her şeyi ayrı ayrı varlıklar olarak algılar; bu duruma "fark" denir. Yani "şu Hak, şu kul, şu dünya, şu ahiret" şeklinde bir ayrım söz konusudur. Ancak sülûk ilerledikçe, sâlik kesretin (çokluğun) ardındaki vahdeti (birliği) görmeye başlar. Bu, her şeyin aslında Hakk'ın bir tecellîsi olduğu idrakidir ve bu hâle "cem'" adı verilir. Kitapta belirtildiği gibi, "Esmâ-i İlâhiyye cem'iyyeti de öylece üzerimizde yaygın ve huzurludur." Bu ifade, cem' hâlinin, ilâhî isimlerin tecellîlerinin bir bütün olarak hissedildiği, her yerde ve her an mevcut olduğu bir durumu işaret eder.
Cem' hâli, sâlikin "Lâ fâile illâllâh" (fail ancak Allah'tır) hakikatini müşahede etmeye başladığı bir mertebedir. Bu makamda, bütün fiillerin Hakk'tan zuhur ettiği idrak edilir. Ancak cem'de kalmak, yani sadece vahdeti görmek, tasavvufî sülûkun nihai hedefi değildir. Zira bu, "sekir" (sarhoşluk) hâli olarak da yorumlanabilir. Kâmil insan, cem' hâlinden sonra tekrar "fark"a döner, ancak bu dönüşüm ilk farktan farklıdır. Bu mertebeye "cem'-i fark" veya "fark fî'l-cem'" denir. Burada sâlik, hem vahdeti hem de kesreti bir arada müşahede eder; yani Hak'kı hem bir hem de çok olarak idrak eder. Bu, "cem'u'l-cem'" olarak da ifade edilir ve Hakk ile halkı birlikte görme makamıdır. [Master Cevap: K3-177]
Kitapta geçen "Cem’ül Cem’ül Cem ile Feth olundu, ebvâb-ı Hüdâ" ifadesi, cem' mertebesinin ötesinde, cem'in de cem'i olan bir açılımı, ilâhî kapıların açılmasını işaret eder. Bu, sâlikin en yüksek idrak seviyelerinden birine ulaştığını gösterir. Cem' mertebesi, aynı zamanda "fenâfirrasûl" olduktan sonra Peygamber Efendimizi gerçek manasıyla görme ve "Muhammed aynasında Allah'ı seyretme" gibi müşahedelerle de ilişkilendirilir. Bu, Hakikat-i Muhammediyye'nin her zerresinde Hakk'ın vechini görme yeteneğidir. Dolayısıyla cem', sadece bir araya getirme değil, aynı zamanda idrakin ve müşahedenin derinleştiği, vahdetin kesrette tecelli ettiği bir makamdır.
Kaynaklar
Bu cevabın dayandığı eser — kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Kaynak · s.195“Çünkü onlar oralarda da vardır. Bunun ıspatı Peygamberimizin onlarla Mekke de görüşmesi’dir, ve o yere sonradan onların ismi ile bir mescid yapılmıştır. Bu mesc”Oku
- 2Kaynak · s.331“dan sonsuza kadar razı olsun. Biraz uzun oldu yazı kusura bakmayın. Hakkınızı helal edin. Allah’a emânet olun. Selâmlar, Ay.. De.. --------- Hayırlı Günler Dolu”Oku
- 3Kaynak · s.147“var ise o kadar Allah inancı vardır ve hepside kendi görüş ve anlayışları yönünden haklıdırlar, ancak bu hakklılık, zan ve izâfîdir. Mutlak değildir. İşte bu hu”Oku
- 4Kaynak · s.95“devam ederse, bu sefer aynı kimse de, irfan ehli olan şeyhinde (fenâfillâh) Allah’ta fânî yok olur, bu sefer ahlâk-ı (tahallâku bi ahlâkıllâh) ahlâk-ı Allah’ın ”Oku
- 5Kaynak · s.325“tam manâsıyla başlamamız 1991 son aylarında vuku bulmuştu. 1991-1938 = 53 rakkamı çıkmakta sayısal hesaplamalarda doğruluğu teyid etmektedir… 19-91 bir düz biri”Oku
- 6Kaynak · s.81“kısmı ise, hakikat-i Muhammed-î dir. Eğer iki (kavs) üst üste konsa bir birinin aynıdır. Ancak o zaman “bir” den “iki” yi ayırmak mümkün olmaz, o halde ise, bu ”Oku
İlgili sorular
- Tûr kavramı tasavvufta hangi mertebe ile ilişkilendirilir?
- Kelime-i Yûnusiyye "Kelime-i Yûnusiyye" kitabının merkez teması ve asîl dayanağı nedir?
- Mü'minûn kavramı tasavvufta hangi mertebe ile ilişkilendirilir?
- Mübârek kavramı tasavvufta hangi mertebe ile ilişkilendirilir?
- Kamer Sûresi Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.