Dâvûdiyye Fassı'nın sâlik için pratik yansıması nedir?

Dâvûdiyye Fassı'nın sâlik için pratik yansıması, tasavvufî seyrin ileri bir mertebesini işaret eder. Bu mertebede sâlik, Hakk'ın zâtî tecellîsine mazhar olur ve vahdet-i vücud hakikati kalbinde inkişaf eder¹. Bu hal, sâlikin bedensel yoğunluğunun (kesâfet-i ten) inceliğe (letâfet) dönüşmesiyle kendini gösterir. Sâlik, bu dönüşümle birlikte adeta parlak bir ayna (mücellâ) haline gelir; muhataplarının halleri onda yansır, ancak kendisi renksiz ve sade kalır¹. Bu durum, sâlikin kendi varlığının izâfî, yani göreceli ve bir gölge olduğunu idrak etmesiyle ilişkilidir. O, güneş mesabesindeki Zât-ı Hakk'ın âşığıdır ve Zât tamamen zahir olduğunda, gölge hükmündeki kendi varlığı ortadan kalkar².

Bu makamda sâlik, Hakk'ın gayrı olan her şeyi (mâsivâ) Hak ile kul arasındaki perdeler ve engeller olarak görür. Hakk'a erebilmek için bu perdeleri ortadan kaldırması gerektiğini anlar. Gönlünü ilâhî tecellîlerin yansıdığı parlak bir aynaya benzetir ve bu aynanın mâsivâ tozlarından temizlenmesini şart koşar ki ilâhî tecellîler yansıyabilsin³. Bu, "Pâk eyle gönül çeşmesin tâ durulunca" mısraında ifade edilen bir görüştür³. Sâlikin bu makamda yaşadığı tecrübe, zevkî ve vicdanî bir haldir ve kelimelerle tam olarak ifade edilemez; "gitmeğe lâyıktır, söylemeğe lâyık değildir" denilmiştir¹. Bu, aynı zamanda mürşid-i kâmilin gönül aynasından veya Rabb-i Hass aynasından sâliklere ilâhî ilmin yansımasıyla da bağlantılıdır; bu yansımalar sâlikte ilmi açılımlara yol açar⁴·⁵·⁶·⁷·⁸.