Emânet Âyeti'nin Âdemiyye Fassı'ndaki dayanağı nedir?

Emânet Âyeti, "Biz emâneti göklere, yere ve dağlara teklif ettik; onlar onu yüklenmekten çekindiler ve ondan korktular; ama insan onu yüklendi" (Ahzâb 72) buyurarak insanın kâinattaki özel konumunu işaret eder. Tasavvufî yorumda bu emânet, insanın esmâ-i ilâhiyye'nin câmî mahalliyeti olmasıdır; yani insan, Hakk'ın bütün isimlerini taşıyacak kapsamlı bir mahaldir. Âdemiyye Fassı'nda bu emânetin dayanağı, insanın ilâhî sıfatların sureti ve mümkün varlıkların hakikatlerinin dayanağı olmasıdır¹. Bu, ilâhî zâtın vâhidiyyet mertebesindeki bir yoğunlaşması olarak açıklanır¹. Vâhidiyyet, Hakk'ın sıfat ve esmâ ile taayyün ettiği teklik mertebesidir ve ahadiyyetten sonra gelir; kesretin zemini bu mertebede başlar. Ahadiyyet hiçbir nispet kabul etmezken, vâhidiyyet ilâhî esmânın çoğalmasını mümkün kılan bir teklik kademesidir. Sırf zât, vâhidiyyet mertebesinin bâtını (iç yüzü) iken, vâhidiyyet mertebesi sırf zâtın zâhiri (dış yüzü) olur¹. Bu bağlamda, insanın emâneti yüklenmesi, Hakk'ın ilâhî isimlerinin ve sıfatlarının kendisinde tecelli etmesi ve bu tecelliler aracılığıyla varlığın hakikatini idrak etmesidir. Bu idrak, sâlikin kendi hakikatini anlaması ve mânevî sorumluluklarını yerine getirmesi yolunda bir mihenk taşıdır².