Enbiyâ 87 ayeti Yûnusiyye Fassı'nda nasıl yorumlanır?

Enbiyâ Sûresi'nin 87. ayeti, Hz. Yûnus'un balığın karnında iken yaptığı "Lâ ilâhe illâ ente subhâneke innî küntü mine'z-zâlimîn" duâsını ihtiva eder¹. Bu duâ, tasavvufta Hikmet-i Nefesiyye ile ilişkilendirilir; yani nefes ve diriliş hikmetiyle¹. Hz. Yûnus'un bu hâli, bir peygamberin dahi zorlu bir imtihan karşısında kendi acziyetini idrak edip Hakk'a yönelmesini simgeler.

Bu ayet, tasavvufta vuslat arayışının ve nefsin arındırılmasının bir sembolü olarak ele alınır². Hz. Yûnus, balığın karnının karanlığında, kendi nefsine zulmettiğini itiraf ederek ilahî rahmete sığınmıştır. Bu durum, sâlikin kendi iç âlemindeki karanlıklardan, yani nefsinin olumsuz özelliklerinden kurtulmak için Hakk'a yönelmesini ve O'ndan yardım dilemesini ifade eder. Duâdaki "Lâ ilâhe illâ ente" ifadesi, tevhidin en saf hâlini, yani Hakk'tan başka hiçbir varlığın olmadığını ve her şeyin O'na döndüğünü vurgular. "Subhâneke" ifadesi, Allah'ın tüm noksanlıklardan münezzeh olduğunu, "innî küntü mine'z-zâlimîn" ise kulun kendi eksikliklerini ve günahlarını itiraf etmesini gösterir.

Bu ayet aynı zamanda, peygamberlerin dahi davet esnasında kader sırrından perdelendiği ve bazı insanların hidayete ehil olmadığını bilseler de davetlerinde gevşeklik göstermemeleri gerektiği hakikatiyle de dolaylı olarak ilişkilendirilebilir³·⁴. Hz. Yûnus'un kavmini terk etmesi ve ardından balığın karnına düşmesi, ilahî takdirin ve peygamberlerin dahi bazen imtihanlarla sınanmasının bir göstergesidir. Ancak bu imtihan, nihayetinde daha büyük bir teslimiyete ve Hakk'a vuslata yol açar. Bu bağlamda, Enbiyâ Sûresi'nin 21/23. ayetindeki "Allah işlediğinden sorumlu değildir, onlar sorumludur" ifadesi de⁵ ilahî iradenin mutlaklığını ve kulun sorumluluğunu hatırlatır.