Enfâl kavramı tasavvufta hangi mertebe ile ilişkilendirilir?

Enfâl kavramının tasavvuftaki işlenişi, zâhirî ve bâtınî olmak üzere iki temel boyutta ele alınır. Zâhirî boyutta, Enfâl Sûresi'nin iniş sebebi olan Bedir Savaşı ganimetleri ve bunların paylaşım kuralları üzerinde durulur. Ancak tasavvuf ehli, âyetlerin iç ve derûnî mânâlarına odaklanarak enfâli mânevî bir mertebe olarak yorumlar.

Bu mânevî mertebe, sâlikin seyr ü sülûkunda ulaştığı yüksek idrak ve hakikat bilgileriyle ilişkilidir. Enfâl, "zorluk çekmeden elde edilen şeyler" anlamına geldiği gibi, tasavvufta da "vehbî olarak Allah ve Resûlü'nden gelen bilgiler" olarak kabul edilir. Bu bilgiler, fenâfirresûl, fenâfillah ve bekâbillah gibi yüksek mânevî mertebelerin birer ganimetidir. Sâlik, bu mertebelerde Uluhiyet ve Risâlet kaynaklı ilâhî ihsanlara ve hakikat bilgilerine mazhar olur.

Enfâl Sûresi'nin 1. âyetinde geçen "Ganimetler, Allah'a ve Resûlüne aittir" ifadesi, bu mânevî ganimetlerin kaynağını ve kime ait olduğunu açıkça belirtir. Bu, sâlikin elde ettiği mânevî rızıkların ve ilimlerin kendi çabasıyla değil, tamamen ilâhî bir lütuf ve ihsan olduğunu idrak etmesi anlamına gelir. Bu mertebede, sâlikin Allah'a karşı gelmekten sakınması, yani "Uluhiyet mertebesine karşı gelmekten sakınması" ve Allah'ın ve Resûlü'nün emirlerine itaat etmesi esastır. Bu itaat, Hakk'ın her zuhurun hakkını veren mertebe olduğu bilinciyle, her şeyin istikakını o mertebeden verdiğini kabul etmeyi gerektirir.

Enfâl mertebesi, aynı zamanda infâk kavramıyla da derin bir bağlantı içerir. Sâlik, bu mertebede hem maddî hem de mânevî rızıkların infâkını idrak eder. Maddî infâk, âf'âl mertebesinin bir tecellisi olup mal ve mülk gibi maddî imkânların Allah yolunda harcanmasıdır. Mânevî infâk ise, esmâ mertebesinin bir tecellisi olarak, kişinin öğrenmiş olduğu bâtınî mânâdaki esmâ-i İlâhiyye'nin insan üzerindeki tesirlerini idrak edip bunları başkalarına aktarmasıdır. Bu, irfâniyetle infâk etme hâlidir ve sâlikin hem bu dünyanın geçimine hem de âhiretin geçimine faydalı olmaya çalışmasını ifade eder. Bu hâl, sâlikin tahkik ehli bir mümin olarak, ilim, hâl ve makam aşamalarını geçerek hakikatle tahakkuk etmesinin bir neticesidir.