Enfâl Sûresi Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlikin günlük hayatındaki irfânî dersler, Hakk'ın tecellîlerini idrâk etme ve bu idrâk doğrultusunda yaşamını şekillendirme üzerine kuruludur. Bu dersler, sâlikin Hakk ile olan kurbiyetini artırmayı, nefsinin kayıtlarından kurtulmayı ve Hakîkat-i Muhammediyye'ye ulaşmayı hedefler.

1. Tevhid İdrâki ve Kurbiyet: Sâlik, "çoklukta birlik, birlikte çokluk" ilkesini hem zahirde hem de batında yaşayarak tevhid idrâkini geliştirir. Bu, daha önce sadece şekil ve sûret hâlinde yaşanan "ehl-i sünnet vel cemaat" yolunu, batınî boyutlarıyla birlikte yaşamayı gerektirir. Bu idrâk, Hakk'ın her şeyde tecellî ettiğini ve her fiilin O'ndan zuhur ettiğini kavramayı sağlar. "Attığında sen atmadın, atan Allah'tı" (Enfâl, 8/17) âyeti, bu kurbiyetin en açık ifadesidir. Bu, kurb-u feraiz ve kurb-u nevafil olarak ikiye ayrılır. Kurb-u feraiz, Hakk'ın zuhuruna vesile olan bedenin bir alet olması ve Hakk'ın o bedende tecellî etmesiyle abdın Hakk'ın işiten, gören ve diğer kuvveleri olması hâlidir. Kurb-u nevafil ise, halkın vücudunun nefh edilmiş, kaldırılmış, yani asıl üzerine zâit olduğunun idrâkiyle gerçekleşen kurbiyettir. Sâlik, bu kurbiyet mertebelerinde fena ve beka hâllerini yaşar.

2. Zikir ve Amel: Sâlik, irfânî yolculuğunda zikri bir araç olarak kullanır. Her mertebede farklı zikirler ve esmâlar ile nefis cihadını sürdürür. Özellikle "Kelime-i Tevhid" okları ile nefsin çetesi zayıflatılır. Allah'ı çokça anmak, sâlikin kurtuluşa ve başarıya ulaşmasının anahtarıdır. Bu zikirler, sâlikin kalbinde hâller bırakır ve mârifetini artırır. "Bir kere aşk ile Allah dese lisanı / Dökülür cümle günah misli Hazan" ifadesi, zikrin kalpteki dönüştürücü gücünü vurgular.

3. İnsân-ı Kâmil Mertebesi ve Ahlâk: Sâlik, uzun çalışma ve gayretlerden sonra İnsân-ı Kâmil mertebesine ulaşır. Bu mertebe, "Ahadiyyet" (Cem'ül Cem) makamıdır ve Hakk'ın tüm âlemlerde gereği gibi hareket etme hâlini ifade eder. İnsân-ı Kâmil, dışı "Şeriat-i Muhammedi", içi "Hakikati Muhammedi" ile bezenmiş olarak halka karşı çok yumuşak ve müşfik bir şekilde yaklaşır. Bu, "tahallaku bi ahlâki rasûlüllah" (Peygamberin ahlâkıyla ahlâklanın) hadisinin bir tezahürüdür. İnsân-ı Kâmil, Hakk'ın celâl ve cemâl sıfatlarıyla her mertebede adaleti yerine getirirken, Hz. Peygamber'in merhamet ahlâkını da yansıtır. Bu mertebede sâlik, Hakk'ta baki iken tekrar beşeriyet âlemine gönderilir ve istidat sahibi olanları Hakk'ın huzuruna çıkarmaya çalışır.

4. Himmet ve Müşâhede: Ariflerin himmeti, kalbin huzuru ve kuvvelerin toplanmasıyla vehim ve fikirle kendi nefsini halk ve takdir edeceği şeyin icadına yönelmesidir. Ancak "arifte himmet olmaz" denilmesi, mümkinin kendi hakikat-i zatına nazaran hiçbir şeyi olmadığını, ilim, kudret ve irade gibi vasıfların Hakk'tan ariyet olduğunu idrâk etmesinden kaynaklanır. Arif, bilgisini müşâhede ile yaşayan, Hakk'ın tecellîlerini doğrudan gören kimsedir. Bu, "rivâyet" ve "nakil" bilgisi değil, "müşahede" ve "vehb-i" ilimdir.

5. Nefis Cihadı ve Sabır: Sâlik, nefis cihadında her verilen esmâ-i ilâhiyye zikri ile nefsinin çetesiyle savaşır. Bu süreçte sebat etmek, yani verilen zikri sonuna kadar uygulamak esastır. Allah'a ve Resûlü'ne itaat etmek, birbirleriyle çekişmemek ve sabırlı olmak, sâlikin başarıya ulaşması için önemlidir. "Sabırlı olun. Çünkü Allah sabredenlerle beraberdir" (Enfâl, 8/46) âyeti, bu dersin temelini oluşturur. Her mertebenin geçilmesi, o mertebenin kurtuluşu ve necâtı anlamına gelir.