Esintiler (4) Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlik için günlük irfânî dersler, öncelikle Kur'ân âyetleri ve hadîslerin mânâlarını idrâk etmekle başlar. Ayetler, Hakikat-i İlâhiyye'nin ve mertebelerinin, hadîsler ise Risâlet mertebelerinin anlaşılmasına vesile olur. Kitapta belirtildiği üzere, "âyet okutmak hakikat-i ilâhiyyeden ve onun mertebelerinden bahsetmektir. Hadis okutmak ise Risalet mertebelerinden bahsetmektir." Bu, sâlikin her gün okuduğu veya dinlediği âyet ve hadîsleri sadece lafız olarak değil, aynı zamanda mânâ ve mertebe olarak da kavraması gerektiğini gösterir. "Ayet ve hadislerin sırasıyla okunması belirli mertebelerin idraki ile anlaşılmasıdır."

İrfânî derslerin bir diğer önemli boyutu, ilâhî isimlerin tecellîlerini kendi üzerinde takip etmek ve yönetmektir. Her insanın a'yân-ı sâbitesi farklı olduğundan, tecellîler de kişiye özeldir. Sâlik, "Esmaül-hüsnadan hangisinin faaliyete geçeğini takib eder." Eğer celâlî isimlerden bir tecellî hissederse, onu kontrol altına alıp durdurmaya çalışır. Cemâlî isimlerin tecellîlerini ise en iyi şekilde yaşamaya gayret eder. Bu, sâlikin nefsini terbiye etme ve ilâhî isimlerin tecellîleri karşısında bilinçli bir duruş sergileme dersidir.

Seyr u sülûk, sâlikin Hakk yolunda aldığı özel bir eğitimdir. Bu yolculukta karşılaşılan "aslan veya kaplan" gibi imgeler, nefsin en güçlü hallerini temsil eder. Sâlikin bu nefis halleriyle mücadele etmesi, nefs-i emmâre ile savaşması anlamına gelir. "Dişinin kırılması nefsi beslenmesinin kısmen devre dışı kalmasıdır." Bu mücadele, "veled-i nefs"in, yani nefsin oğlunun hükümsüz hale gelinceye kadar sürdürülmesini gerektirir. Nefsî duyguların irfânî bilgilerle kontrol altına alınmasıyla, "veled-i kalp"in faaliyete geçirilmesi hedeflenir. Bu, İbrahim (a.s.) ve İsmail (a.s.)'ın Kâ'be'yi yeniden inşa etmeleri gibi, sâlikin kendi gönül Kâ'besini inşa etmesi sürecidir.

Zuhuratlar ve rüyalar, sâlik için manevî destek ve yol gösterici niteliktedir. Rahmânî zuhuratlar, "bilinmeyenin, bilinmeye dönük rumuzlu anlatımlarıdır" ve "irfaniyet yolunda saliklere manevi destek ve hediyelerdir." Ancak sâlikin zulmânî zuhuratlardan sakınması, "sahih zuhurat" ile "tuzak-mekr hileli zuhuratlar"ı ayırt etmesi gerekir. Bu, sâlikin basiretini ve irfânî bilgisini kullanarak tecellîleri doğru yorumlama becerisini geliştirmesi gerektiğini gösterir.

Son olarak, sâlikin gönül hanesi, ilâhî tevhid nuru ile aydınlanmış bir mahaldir. "Gönül alemindeki Kevser havuzu" ve "beden mülkü ilâhi Kevser havzu/ilahi tecelliler mahallidir." Bu, sâlikin iç dünyasını arındırarak ilâhî tecellîlere açık hale getirmesi ve bu tecellîleri birer "ibret levhası" ve "İrfani eğitim" olarak görmesi gerektiğini ifade eder.