Esmâü'l-Hüsnâ (Cilt 1) eserinde altı çizilen ana tasavvufî kavramlar hangileridir?

Esmâü'l-Hüsnâ (Cilt 1) eseri, başlığından da anlaşılacağı üzere, Esmâ'ül Hüsnâ kavramını merkezine almaktadır. Esmâ'ül Hüsnâ, "en güzel isimler" anlamına gelir ve A'râf Sûresi'ndeki "en güzel isimler Allah'ındır, O'na onlarla duâ edin" ayetine dayanır. Bu isimler, Hak'ın zâtının bilinme yolları ve sâlikin Hak'a teveccüh kapılarıdır; her isim bir tecellî mertebesi ve bir 'rab'dır. Eser, Nusret Tura'nın Esmâ'ül Hüsnâ üzerine yaptığı çalışmaları ve "Futuhat ve Tecellileri" adlı eseriyle doğrudan ilişkilidir¹·².

Esmâ'ül Hüsnâ'nın tecellîleri bağlamında ele alınan önemli kavramlardan biri de Halîfe'dir. Halîfe, lugatte "ardından gelen, vekîl" demektir ve tasavvufta insanın Hak'tan aldığı emâneti taşıma vasfını ifade eder. Bakara Sûresi'ndeki "yeryüzünde bir halîfe yaratacağım" ayeti, Esmâ-i İlâhiyye'nin Âdem'de tecellî ettiğini gösterir. Halîfe, Hak'ın zuhûruna ayna olan bir mahaldir ve Terzibaba çizgisinde halîfelik, nefsin hilâfetini Hak'a teslim etme ve Hak'tan başka kimse olmadığını ayân etme mertebesidir. Bu kavram, "Altı Peygamber serisi" gibi eserlerle de bağlantılıdır; zira peygamberler, bu hilâfetin en kâmil temsilcileridir³·⁴.

Bir diğer anahtar kavram ise Ahadiyyet'tir. Ahadiyyet, "tek olma, birlik" demektir ve İhlâs Sûresi'ndeki "de ki: O Allah birdir" ayetinden beslenir. Tasavvufta bu, Hak'ın lâ-taayyün'den sonraki ilk taayyünüdür; sıfat ve esmâdan henüz tafsîl edilmemiş, sırf 'tek' olma kademesidir. Ahadiyyet, vâhidiyyetten önce gelir ve vâhidiyyetin menşeidir. Esmâ'ül Hüsnâ'nın anlaşılmasında, bu isimlerin nihayetinde tek bir Zât'a, yani Ahadiyyet mertebesine işaret ettiği idrâki önemlidir. Bu, esmânın dördüncü kademesi olan zâtî esmâ mertebesinde, sâlikin esmâdan zâta urûc etmesi ve her ismin sahibinin tek bir Hak olduğu idrâkiyle ilişkilidir.