Genç kavramı tasavvufta hangi mertebe ile ilişkilendirilir?

Eserde "genç" figürü, sülûkun farklı veçhelerinde farklı anlamlar kazanır:

Şeriat Mertebesi: Bu mertebede genç, hikâyenin zâhirinde görünen saraydaki genç gibidir. Henüz elması kırma idrakine sahip değildir ve diğer saray erkânı gibi davranır. İdrak binâsı "ikilik" üzere kuruludur. Bu, sâlikin başlangıçtaki hâlini, yani şeriat hükümlerine uymakla meşgul olduğu, ancak mânevî derinliklere henüz vâkıf olmadığı dönemi temsil eder.

Tarikat Mertebesi: Bu aşamada genç, Sultan'a karşı daha fazla muhabbet ve sevgi besler, ancak yine de elması kırma fiilini gerçekleştiremez. İdrak binâsı hâlâ "ikilik" üzerinedir. Bu, sâlikin tarikat yoluna girmiş, zikir ve ibadetlerle meşgul olan, ancak henüz nefsinden tamamen arınamamış ve mürşidinin her emrini sorgusuz sualsiz yerine getirme seviyesine ulaşamamış hâlini gösterir. Kitapta, Sultan'ın isteğini yerine getirmesi, yani elması kırması, gencin Sultan'a olan bağlılığının ve teslimiyetinin bir göstergesi olarak yorumlanır. Bu, mürşidin arzusunu akıl yürütmeden yerine getirmenin tarikat mertebesindeki önemine işaret eder.

Hakikat Mertebesi: Bu mertebede genç, sadık bir derviştir ve hedefi Hakk'ın Zâtı'dır. Kader onu saraya getirmiş, seçilmiştir ve kendisinden güzel şeyler beklenmektedir. Ancak hâlâ elması kırma idrakine ulaşamamıştır. İdrak binâsı "teklik" (Vâhidiyyet) üzere kuruludur. Bu, sâlikin hakikatleri idrak etmeye başladığı, ancak henüz tam bir fenâ hâline ulaşamadığı aşamayı ifade eder. Sultan'ın gençte tecelli etmesiyle, genç artık Hakk'ta fâni olmuş, üzerinden emirler düşmüştür. Bu fenâfillah mertebesidir ve bu hâl geçicidir.

Marifet Mertebesi ve İnsân-ı Kâmil: Genç, bu mertebede "fetâ"yı, yani velâyet ve Kâmil İnsân namzetini temsil eder. Sultan'ın mertebesi olan marifet mertebesi, "cem'ül cem" yani toplamların toplamıdır. Bu mertebede genç, Sultan'la bir olmuş, fiil Sultan'a ait olmuştur. "Sultan gence ayna, genç Sultana ayna oldu" ifadesi, bu mertebedeki tevhîd hâlini vurgular. Genç, kendindeki elması kırarak, yani kendi varlığını feda ederek, herkesin bu ilim deryasından faydalanmasını istemiştir. Bu, sâlikin kendi hakikatini idrak ettiği, âlemin sırrını çözdüğü ve tüm mertebeleri kendinde topladığı, Hakikat-i Muhammedî'ye ulaştığı en yüksek mertebedir. Bu aşamada genç, "can içindeki canı bulmuş"tur.

Genç figürü, sâlikin mânevî yolculuğunda ilimden hâle, hâlden makama ve nihayet tahakkuka ulaşma sürecini sembolize eder. Başlangıçtaki ikilikten, Hakikat ve Marifet mertebelerindeki tekliğe doğru bir ilerleme söz konusudur.