Hac hangi aşamalardan geçer?
Hac, tasavvufta hem zâhirî hem de bâtınî olmak üzere iki katmanlı bir ibadet olup, sülûkun somut sembolik karşılığıdır. Zâhirî hac, İslâm'ın beş şartından biri olarak gücü yeten her Müslümanın Kâbe'yi ziyaret etmesidir¹. Bâtınî hac ise kalbin Hakk'a yönelişi ve O'nun etrafında zikrî dönüşüdür. Tasavvufî açıdan hac, sâlikin mâsivâdan tecerrüdünü, Hakk'ı arayışını ve nefs mertebelerini aşmasını temsil eden merhalelerden geçer. Bu merhaleler, ihramla mâsivâdan soyutlanma, telbiye ile Hakk'a yönelme, tavaf ile kalbin Hakk etrafında dönüşü, sa'y ile Hakk'ı arama çabası ve Arafat'ta vukûf ile küçük kıyamet tahkiki gibi mertebelerdir. Hac, aynı zamanda Hakkikat-i İlâhiyye'de Cemâllûllah'ı seyir ve seyr-i sülûkta bir yolculuk olarak tanımlanır².
Detaylı cevap
Hac, tasavvufî sülûkun merhalelerini sembolize eden bir ibadettir. Bu ibadet, sâlikin mânevî yolculuğunu yansıtan çeşitli mertebelerden oluşur. İlk mertebe ihramdır. İki beyaz parçadan oluşan ihram, sâlikin sıradan elbiselerini terk ederek mâsivâdan tecerrüdünü, yani dünya bağlarından arınmasını temsil eder. Sâlik, her şeyini arkada bırakıp Hakk'a doğru yola çıkar. Bu, aynı zamanda bir nevi kurban kesme mecburiyeti doğurabilir³.
İkinci mertebe telbiyedir. "Lebbeyk Allâhümme lebbeyk" nidâsı, sâlikin Hakk'a "emrindeyim, geliyorum" deyişidir. Bu, Hakk'ın çağrısına icabet etmenin ve teslimiyetin ifadesidir.
Üçüncü mertebe tavaftır. Kâbe'nin etrafında yedi kez dönmek, kalbin Hakk etrafında zikrî dönüşünün dış sûretidir. Yedi sayısı, yedi nefs mertebesi, yedi sema veya yedi letîfe ile ilişkilendirilir. Bu, sâlikin kalbinin sürekli olarak Hakk'ı anması ve O'na yönelmesi halini gösterir.
Dördüncü mertebe sa'ydir. Safâ ve Merve tepeleri arasında gidiş-geliş, Hz. Hâcer'in oğlu İsmâîl için su aramasını sembolize eder. Bu, sâlikin Hakk'ı arama çabasının bir sembolüdür. Hâcer'in çabası mecâzî bir arayışken, sâlik hakîkî bir arayış içindedir.
Beşinci mertebe vukûf-ı Arafattır. Arafat'ta durmak, kıyâmet provası ve sâlikin "mahşer" meydanında bir günü geçirmesidir. Bu, küçük kıyâmet tahkîkidir⁴. Peygamber (a.s)'ın "Hac Arafat'tır" buyurması, bu mertebenin önemini vurgular⁵.
Bu mertebelerin tamamı, tasavvufî bir hakikatin sâlikte tahakkuk etmesi için gerekli olan ilim, hâl, makam ve tahakkuk mertebeleriyle de ilişkilendirilebilir. Hac, hem bedenen hem de mâlen yapılan bir ibadet olup²·⁶, Hakkikat-i İlâhiyye'de Cemâllûllah'ı seyir ve seyr-i sülûkta bir yolculuktur². İnsân-ı Kâmil'in bulunduğu yerin Kâbe olması ve onu ziyaretin hac sayılması, haccın bâtınî mertebesini gösterir⁷.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1-Hac
- 2Zekât ve İnfâk · s.185“Hac bilindiği gibi İslâm’ın içerisinde hem bedenen hem malen yapılan ibadetlerdendir. İbadetler değişik şekilde, olmaktadır sadece mâlen yapılan ibadetler vardı”Oku
- 3Mâide Sûresi · s.11“Üç türlü Hac yapılıyor: Kıran Haccın, da gidildiği andan bitene kadar ihram içerisinde kalınılıyor, umre ve hac birlikte yapılıyor ve bu süre içerisinde uyurken”Oku
- 4Tevbe Sûresi · s.30“Arafat'ta durmak (vakfe), Müzdelife'de gecelemek, (bayramın birinci gününün) gündüzünde Akabe cemresine taşları atmak, kurban kesmek (nahr), saçları traş etmek,”Oku
- 5Sohbet Arası Sohbetler CD 12 (2002-2003) · s.24“(Bakara 195) “Hac ve umreyi Allah için ifa edin.” Bazı hadisler Allah’ın seçkin insanları üç sınıftır, gazi, hac ve umre yapmış kişi. İbn-i Abbas (r.a)'ten Peyg”Oku
- 6Bakara Sûresi · s.295“Hac bilindiği gibi İslâm’ın içerisinde hem bedenen hem malen yapılan ibadetlerdendir, ibadetler değişik şekilde, olmaktadır sadece mâlen yapılan ibadetler vardı”Oku
- 7Bakara Sûresi · s.300“Hac bilinen aylardadır, bâtın yönüyle sadece burada belirtilen üç aya mahsus değil, kim ki Hakkikat-i İlâhiyye seyrini senenin hangi aylarında yapabiliyorsa, on”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.