Hacc Divanı eserinde Hac kavramı nasıl ele alınır?

Terzibaba'nın "Hacc Divanı", haccı sadece bir ibadet olarak değil, aynı zamanda bir mânevî yolculuk olarak ele alır. Eserin birinci ve önsöz bölümünde, haccın, hac yolculuğunun, Mescid-i Haram'ın, Kâbe'nin, Mekke'nin ve Medine'nin ne olduğu ayet ve hadisler ışığında izah edilir². Divanın dördüncü ve son bölümünde ise, haccın kaide ve kurallarının bâtınî hakikatleri "Hacc gerçekleri" başlığı altında şiirsel bir üslupla anlatılır². Terzibaba, haccı kelime anlamı üzerinden de yorumlar; "Hacc" kelimesindeki "Ha" harfini Hakikat'e, "Cim" harfini ise Cemâl-i İlâhî'ye işaret olarak gösterir³. Bu yorum, haccın sadece fiziksel bir eylemden ibaret olmadığını, aynı zamanda Hakikat'e ve İlâhî Cemâl'e doğru yapılan bir seyir olduğunu vurgular³. Tasavvufî açıdan hac, sülûkun somut sembolik karşılığıdır ve sâlikin mâsivâdan tecerrüdünü, Hak'a yönelişini ve kalbinin Hak etrafında zikrî dönüşünü temsil eder. Eserde ayrıca, Arafat'ta durmak (vakfe), Müzdelife'de gecelemek, Akabe cemresine taş atmak, kurban kesmek, saçları traş etmek, Farz (Ziyâret) tavafı yapmak ve Sa'y etmek gibi hac ile ilgili amellerin Hacc-ı Ekber gününde yapılmasına değinilir⁴. Bu bağlamda "Hacc Divanı", maddi ve mânevî haccı kendilerine amaç edinen kimseler için önemli bir rehber ve yardımcı olarak konumlandırılır².