Hacc Divanı kitabına göre Hac ne anlam taşır?

Hacc Divanı, Terzi Baba tarafından 1990 yılı Hac farizasını eda ederken kaleme alınmış dört bölümden oluşan bir eserdir². Bu eserde Hac, sadece Kâbe'yi ziyaret ibadeti olarak değil, aynı zamanda tasavvufî bir seyir olarak ele alınır. Eserin birinci ve önsöz bölümünde haccın, hac yolculuğunun, Mescid-i Haram'ın, Kâbe'nin, Mekke'nin, Medine'nin ve Arafat gibi hususların ne olduğu ayet ve hadisler ışığında izah edilir². Divanın dördüncü ve son bölümünde ise, haccın kaide ve kurallarının bâtınî hakikatleri "Hacc gerçekleri" şeklinde şiirsel bir üslupla anlatılır. Bu yönüyle eser, hem maddi hem de manevi haccı kendilerine amaç edinen kimseler için önemli bir rehber ve yardımcıdır². Hac kelimesinin lugat anlamı "kasıt, yöneliş, ziyaret" olup, tasavvufta "hac-ı zâhir" (Kâbe ziyareti) ve "hac-ı bâtın" (kalbin Hak'a tavafı) olmak üzere iki katmanlı ele alınır. Haccın tasavvufî yorumunda, ihram mâsivâdan tecerrüdü, telbiye Hak'a teslimiyeti, tavaf kalbin Hak etrafında zikrî dönüşünü, sa'y Hak'ı arama çabasını ve vukûf-ı Arafat ise küçük kıyamet tahkikini temsil eder. Hacc Divanı, bu bâtınî hakikatleri "Ha"nın Hakikat'i, "Cim"in ise Cemal-i İlahi'yi ifade etmesiyle somutlaştırır; böylece hac, Hakikat'e ve İlahi Güzelliğe doğru bir seyir olarak idrak edilir¹.