Hadîd 4 ayeti Hâlidiyye Fassı'nda nasıl yorumlanır?

Hadîd Sûresi'nin 4. ayeti, "Nerede olursanız olun, O sizinle beraberdir" ifadesiyle Allah'ın mutlak ihâta ve kurbiyetini beyan eder. Bu ayet, tasavvufî düşüncede Allah'ın varlığının her şeyi kuşattığına dair temel bir delil olarak kabul edilir¹·². Allah'ın "Evvel, Âhir, Zâhir ve Bâtın" olduğu Hadîd Sûresi'nin 3. ayetiyle birlikte düşünüldüğünde, O'nun hem görünen âlemde (zâhir) hem de hakikatlerin özünde (bâtın) mevcut olduğu anlaşılır⁴·⁵·⁶·⁷. Bu durum, Allah'ın varlığının hiçbir şeye nispet edilmeden, kendi zatıyla kâim olduğunu ve her şeyi kapsadığını ifade eder.

Bu ayet, sâlikin günlük hayatında bir kavramın işleyişi açısından da değerlendirilebilir. Allah'ın her an kendisiyle beraber olduğu şuuru, sâlikin niyet ekseninde kalbini sürekli Allah'a yöneltmesini sağlar. Her eyleminde, her düşüncesinde Allah'ın kendisini gördüğünü ve işittiğini bilerek hareket etmesi, niyetini ihlâslı kılar. Fiil ekseninde ise, bu beraberlik şuuru, sâlikin amellerini daha dikkatli ve şuurla yapmasına vesile olur. Zira Allah'ın her an kendisiyle olduğunu idrak eden bir sâlik, ibadetlerini ve diğer fiillerini daha titizlikle yerine getirir. Bu sürekli şuur hali, kalpte bir hâl bırakır; sâlikte Allah'a karşı derin bir ünsiyet, muhabbet ve haşyet duygusu gelişir. Bu hâller, sâlikin Allah ile olan bağını güçlendirir. Son olarak, bu ayetin mârifet mertebesindeki işleyişi, sâlikin Allah'ın mutlak varlığını ve her şeyi kuşatan ilmini daha derinlemesine idrak etmesidir. Bu idrak, sâlikin "vuslat"a, yani Hakk'a kavuşma hedefine doğru ilerlemesinde önemli bir basamak teşkil eder⁸. Hadîd Sûresi'nin 4. ayeti, Allah'ın her an ve her yerde hazır ve nazır oluşunu vurgulayarak, sâlikin bu hakikati hem ilmen hem hâlen hem de makamen tahakkuk ettirmesine zemin hazırlar.