Hakîkat kavramı hangi Fass ile ilişkilendirilir?

Hakîkat, tasavvufî sülûkun dört mertebesinden üçüncüsüdür: Şerîat, Tarîkat, Hakîkat ve Mârifet. Bu mertebede sâlik, Hak'ı doğrudan müşâhede eder ve eşyanın gerçek yüzü ona açılır. Hakîkat, şerîatin tasdîki ve tarîkatin meyvesi olarak kabul edilir. Kur'ân-ı Kerîm'de Yûsuf Sûresi 100. ayetindeki "Rabbim onu hakîkat kıldı" ve Vâkıa Sûresi 95. ayetindeki "bu hakk'el-yakîn'in kendisidir" ifadeleri, hakîkatin temel dayanaklarıdır.

Hakîkat kavramı, Fusûsu'l-Hikem'de çeşitli fasslarda işlenir. Özellikle Mûsevîyye Fassı, 'kelîmiyyet' bahsiyle hakîkatin merkezi olarak gösterilir. Bunun yanı sıra, hakîkatin esrâr ve hakâyıkı, Uzeyrî Fassı, İsmâîlî Fassı, Hûdî Fassı ve Ya'kûbî Fassı gibi diğer fasslarda da ayrıntılı olarak açıklanır¹. Bu fasslarda, her bir varlığın hakîkatinin, mazhar olduğu ismin ve müsemmanın aynısı olduğu, dolayısıyla varlığın şekli yok olsa bile hakîkatinin kalıcı olduğu belirtilir². Perde ehlinin (hakikatleri göremeyenler) varlıkların tesbihlerini işitemediği, ancak taayyün perdesinden kurtulmuş keşif ehlinin (hakikatleri keşfedenler) ruh kulağıyla bu konuşmaları işittiği ifade edilir². Hakîkat mertebesi, mârifet mertebesine geçiş için bir basamak olup, daha ileri idrakler için Mûsâ Fassı'nın okunması tavsiye edilir³.