İçeriğe atla

Hased kaç kademede ele alınır?

Kavram TanımıTemel düzey20 görüntülenme10 kaynak
Kısa cevap

Hased, tasavvuf ahlâkında kalbin en tehlikeli hastalıklarından biri olup, başkasındaki nimetin yok olmasını isteme şeklinde tanımlanır. Kaynaklarda hasedin doğrudan mertebeleri açıkça belirtilmese de, farklı tezahürleri ve sebepleri üzerinden bir ayrım yapmak mümkündür. Hased, kibirle yakından ilişkili olup¹, İblis'in Âdem'e olan hasedi ve Ebû Cehil'in Hz. Muhammed'e (aleyhi's-salâtü ve's-selâm) karşı tavrı gibi örneklerle açıklanır². Ayrıca, fani dünya nimetlerine duyulan haset ile kâmil insanlara duyulan haset arasında bir ayrım sezilir; kâmil insana haset etmek, âleme haset etmek ve kişinin hayatını ebediyen öldürmek anlamına gelir³.

Detaylı cevap

Hased, tasavvufî öğretide "kalbin hastalıkları" (emrâzü'l-kulûb) arasında yer alır ve mümini mümine düşman eden, amelleri yok eden bir afet olarak görülür. Felâk Sûresi'nin 5. ayetinde "kıskançlık ettiği vakit kıskananın şerrinden Allah'a sığınırım" ifadesiyle hasedin tehlikesine işaret edilir⁴. Hadis-i şerifte ise hasedin iyilikleri ateşin odunu yediği gibi yediği belirtilir.

Hasedin farklı tezahürleri, kaynaklarda doğrudan mertebeler olarak adlandırılmasa da, çeşitli bağlamlarda ele alınır:

  1. Kibirden Doğan Hased: Hased, kibirin "veled-i nâ-meşrûu" (gayrimeşru çocuğu) olarak tanımlanır; kimde kibir varsa, onda mutlaka hased de vardır¹. İblis'in Âdem'e secde etmekten kaçınması ve onun ilahi katındaki mükerremiyetine haset etmesi, bu tür hasedin en bilinen örneğidir². Benzer şekilde, Ebû Cehil'in Hz. Muhammed'in (aleyhi's-salâtü ve's-selâm) makamına haset etmesi de bu kategoriye girer⁵. Bu tür haset, kişinin kendisini başkasından üstün görme arzusundan kaynaklanır.

  2. Fani Dünya Nimetlerine Hased: Avam halkın, fani dünya mülkünün nimetleri ve bedensel hazlar konusunda birbirlerine karşı hasetlerinden dolayı yanıp tutuştukları ve birbirlerini çekemedikleri belirtilir⁶. Bu tür haset, geçici olan nimetlere duyulan aşırı bağlılıktan ve onların başkasında olmasını istememekten kaynaklanır.

  3. Kâmil İnsanlara Hased: Bir kimsenin mürşid-i kâmilin kemalini ve halka karşı olan riyasetini görüp haset etmesi de ayrı bir tezahürdür⁷. Kâmil insana haset eden bir kimsenin âleme haset etmiş olacağı ve bunun onun hayat-ı insaniyesinin ebedî ölümü anlamına geleceği vurgulanır³. Bu tür haset, kişinin kalbini karartır ve ilahi nurdan uzaklaştırır⁸.

Hased, aynı zamanda "kötü gözün menbaı" olarak da ifade edilir ve nefsin sıfatlarından biri olarak kabul edilir⁹. Kötü gözün temelinde, bir kimsenin nimetinin yok olmasını temenni etme yatar¹⁰.

Kaynaklar

Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.

  1. 1Mesnevî Cilt 3 · Beyit 4946 (s. 4946)“Yani hased kibirin veled-i nâ-meşrûudur. Bu sebeple kimde kibir varsa, onda mutlaka hased de vardır. Ya'ni hased kibirin veled-i nâ-meşrü'udur. Binâenaleyh kimd”Oku
  2. 2Mesnevî Cilt 1 · Beyit 444 (s. 198)“Hased duygusunu kalbden çıkarıp atmış olan insân-ı kâmile hased ve ona , karşı hileye kiyâm, ya'ni halka onun aleyhinde söz söyleyerek tebride sa'y edersen, o h”Oku
  3. 3Mesnevî Cilt 9 · Beyit 575 (s. 208)““Bu beyt-i şerîfde esbâb-ı zâhiriyye dolaba ve zâhiri göz ile görülmeyen hased ve kötü göz dahi bu dolabı döndüren suya teşbih buyrulmuştur. Ma'lûmdur ki, kötü ”Oku
  4. 4Namaz Sûreleri (Cilt 2), s. 137“------------------- وَمِنْ شَرِّ حَاسِدٍ اِذَا حَسَدَ (113-5) min şerri hâsidin izâ hased. “ Ve haset ettiği zaman, haset edenin şerrinden .” ------------------”Oku
  5. 5Mesnevî Cilt 3 · Beyit 4947 (s. 4947)“Beyt 802 yukarıda 801 içine iliştirildi. iblis hasedinden dolayı Âdem'e tefevvuk etmek istedi; halbuki yükseklik nerede kaldı, belki matrüd-i ilâhi olup, gözler”Oku
  6. 6Mesnevî Cilt 9 · Beyit 575 (s. 208)““Bu beyt-i şerîfde esbâb-ı zâhiriyye dolaba ve zâhiri göz ile görülmeyen hased ve kötü göz dahi bu dolabı döndüren suya teşbih buyrulmuştur. Ma'lûmdur ki, kötü ”Oku
  7. 7Mesnevî Cilt 9 · Beyit 575 (s. 208)““Bu beyt-i şerîfde esbâb-ı zâhiriyye dolaba ve zâhiri göz ile görülmeyen hased ve kötü göz dahi bu dolabı döndüren suya teşbih buyrulmuştur. Ma'lûmdur ki, kötü ”Oku
  8. 8Mesnevî Cilt 1 · Beyit 444 (s. 198)“Hased duygusunu kalbden çıkarıp atmış olan insân-ı kâmile hased ve ona , karşı hileye kiyâm, ya'ni halka onun aleyhinde söz söyleyerek tebride sa'y edersen, o h”Oku
  9. 9Mesnevî Cilt 9 · Beyit 575 (s. 208)““Bu beyt-i şerîfde esbâb-ı zâhiriyye dolaba ve zâhiri göz ile görülmeyen hased ve kötü göz dahi bu dolabı döndüren suya teşbih buyrulmuştur. Ma'lûmdur ki, kötü ”Oku
  10. 10Mesnevî Cilt 9 · Beyit 575 (s. 208)““Bu beyt-i şerîfde esbâb-ı zâhiriyye dolaba ve zâhiri göz ile görülmeyen hased ve kötü göz dahi bu dolabı döndüren suya teşbih buyrulmuştur. Ma'lûmdur ki, kötü ”Oku

Dayandığı eserler

Bu cevap yardımcı oldu mu?

İlgili sorular

Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.