Haşr 22-24 ayetindeki Esmâ'ül Hüsnâ kavramı tasavvufta neye işaret eder?

Haşr Sûresi'nin 22-24. âyetleri, tasavvufta Esmâ'ül Hüsnâ'nın temel dayanaklarından biridir ve Hak'kın isimlerinin derin mânalarını açığa çıkarır. Bu âyetlerde geçen "Huvallâhullezî lâ ilâhe illâ huve, âlimul gaybi veş şehâdeti, huver rahmânur rahîm" (O öyle Allah ki ondan başka ilâh yok gaybi de bilir ve şehâdeti de, O Rahmân'dır, Rahîm'dir) ifadesi, Allah'ın birliğini ve ilmini vurgularken, Rahmân ve Rahîm isimlerinin kaynak isimler olduğunu belirtir¹·². Tasavvufta bu kaynak isimler, diğer Esmâ'nın zuhûruna zemin hazırlar.

Devamında gelen "Huvallâhullezî lâ ilâhe illâ huve, el melikul kuddûsus selâmul mu’minul muheyminul azîzul cebbârul mutekebbir, subhânallâhi ammâ yuşrikûn" (O öyle Allah ki ondan başka ilâh yok, Melik'tir, Kuddûs'tur, Selâm'dır, Mü'min'dir, Müheymin'dir, Azîz'dir, Cebbâr'dır, Mütekebbir'dir. Allah müşriklerin ortak koştuklarından münezzehtir) ifadesi, Hak'kın yüce sıfatlarını ve mutlak kudretini gözler önüne serer¹. Bu isimler, sâlikin Hak'kın azametini idrâk etmesine ve O'nunla ahlâklanmasına vesile olur.

Son olarak "Huvallâhul hâlikul bâriul musavviru lehul esmâul husnâ, yusebbihu lehu mâ fîs semâvâti vel ard ve huvel azîzul hakîm" (O Allah ki Hâlık'tır, Bâri'dir, Musavvir'dir. En güzel isimler O'nundur. Göklerde ve yerde olanlar, O'nu tesbih ederler. O, öyle üstündür, öyle hikmet sahibidir) âyeti, halkın ve şekillendirmenin Hak'ka ait olduğunu ve tüm Esmâ'ül Hüsnâ'nın O'nun olduğunu beyan eder¹. Tasavvufta her bir Esmâ'ül Hüsnâ, bir 'Rab' konumundadır ve Hak'kın ilâhî sayı sisteminin muhteşem işleyişini gösterir³. Bu âyetler, Esmâ'nın sadece zikredilen kelimeler değil, aynı zamanda Hak'kın kâinattaki tecellîlerinin ve sâlikin mârifet yolculuğundaki duraklarının anahtarları olduğunu açıkça ortaya koyar.