İbrâhîm Sûresi "İbrâhîm Sûresi" kitabının merkez teması ve asîl dayanağı nedir?

Kitapta İbrâhîm (a.s.)'ın merkezî konumu, onun tevhid-i ef'âl mertebesinin öncüsü olmasıyla açıklanır. Bu mertebe, "bütün âlemdeki varlıkların tek bir kaynaktan hareket aldığını bildiren bir bilinçtir" ve kelime-i tevhidi "lâ fâile illallah"tır. İbrâhîm (a.s.)'dan önce peygamberlerde Hakk'a yönelme dua ve niyaz şeklinde iken, İbrâhîm (a.s.)'da bilinçlenme başlar. Bu bilinçlenme, Allah'ın ne olduğu, nasıl olduğu ve oluşumunun ne hallerde olduğu sorularıyla Hakk'ı tanıtmaya başlayan ilk peygamberlik mertebesidir.

İbrâhîm (a.s.)'ın "Halil" lakabı, onun "hullet"ten, yani Hakk'ın dostluğundan geldiğini ifade eder. Cenâb-ı Hakk'ın Âdem (a.s.)'a öğrettiği isimleri İbrâhîm (a.s.)'a giydirmesiyle, o, ef'âl tevhidi içerisinde bütün isimleri idrak ederek Hakk'ın dostluğuna sahip olmuştur. Bu dostluk, Hak ile abdin birbirine nüfûzu anlamına gelen hulletin kemâl-i muhabbet olarak tanımıyla örtüşür.

Kitap, İbrâhîm (a.s.)'ın duasını (İbrâhîm Sûresi 14/37), Beyt-i Haram'ın yanında ekinsiz bir vadiye çocuklarını yerleştirmesi ve namaz kılmalarını istemesi üzerinden yorumlar. Bu durum, İbrâhîmiyyet mertebesinde gönül Kâbesinin çevresinde nefsani oluşumların olmaması gerektiğini ve rızıkların artık toprak ziraati ile değil, gönül ziraati ile, yani tevhid rızıklarıyla kazanılması gerektiğini gösterir. Bu meyveler, İbrâhîm (a.s.)'ın şahsında var olan esmâ-i ilâhiyyedir ve onların rızıklanması, bu esmâ-i ilâhiyyenin kendi soyu üzerinde faaliyete geçmesidir.

İbrâhîm (a.s.)'ın soyu, İsmail ve İshak dallarıyla açıklanır. İsmail dalından gelen Muhammediyyet'in "tavan yaptığı" ve İseviyyet'e ulaştığı, böylece devreyi tamamladığı belirtilir. Bu durum, Muhammediyyet kanalından sarkıtılan dala tutunanların mi'rac ehli olacağını ifade eder. Dolayısıyla, İbrâhîm (a.s.) hem Museviyyet ve İseviyyet yoluyla batıya giden yolun, hem de İsmail (a.s.) yoluyla Hz. Resûlullah (s.a.v.)'a gelen yolun kaynağıdır. Bu bağlamda, İbrâhîm (a.s.)'ın mertebesi, seyri sülûk yolunda hazerât-ı hamse'nin birinci mertebesi ve yedi nefs mertebesinden sonra sekizinci mertebedir.