İbretlik kavramı tasavvufta hangi mertebe ile ilişkilendirilir?

İbretlik kavramı, tasavvufî sülûkta, ilâhî hakikatlerin farklı mertebelerde zuhur etmesi ve sâlikin bu zuhuratlardan ders çıkarmasıyla ilişkilidir. Kitapta, "ibretlik bir hikâye daha" başlığı altında, Yusuf Suresi'ndeki kıssanın "en güzel kıssa" olarak nitelendirilmesi, onun zâtî bir anlatım olmasından kaynaklanır ve mertebe-i Yusufiyyet'e kadar gelen insanlık seyrinde gönül seyrinin bir bütün olarak bildirilmesiyle açıklanır. Bu, Ef'âl mertebesinde yaşanan hadiselerin, yani ibretlik olayların, kişinin içsel yolculuğunda önemli bir yer tuttuğunu gösterir.

Zuhuratlar, yani ilâhî tecelliler, sâlikin manevî yolculuğunda farklı şekillerde ortaya çıkar. Bunlar arasında "hayali mücerret" denilen nefsi, hayal ve vehim kaynaklı zuhuratlar ile "tuzak zuhuratlar" adı verilen, kişiyi aldatmaya yönelik tehlikeli zuhuratlar bulunur. İrfan ehli, bu tür zuhuratları ayırt edebilme yeteneğine sahiptir. Bu, ibretlik olayların sadece Hak'tan gelen sahih zuhuratlar olmadığını, aynı zamanda nefsin ve şeytanın aldatmacalarını da içerebileceğini ve bunlardan ders çıkarmanın önemini vurgular.

Peygamber Efendimiz'in "süt" zuhuratını "ilim" ile yorumlaması, zuhuratların yorumlanmasında ihtiyatlı olunması gerektiğini ve dünya ile ilgili yorumlardan kaçınılması gerektiğini gösterir. İbretlik olan, zuhuratın kişinin iç bünyesindeki seyrini ilgilendiren yorumlar yapılması ve bunlara mutlakiyet hükmü verilmemesidir. Bu, sâlikin kendi hâlini anlaması ve bu hâlden ders çıkarması gerektiğini belirtir.

Kitapta geçen "Ayet okutmak hakikat-i ilâhiyyeden ve onun mertebelerinden bahsetmektir. Hadis okutmak ise Risalet mertebelerinden bahsetmektir. Diğer yönden 'hadis' hadiseler/zuhurlar demektir. Böylece Ayet ve hadislerin, hadiseler düzeyinde ef’al/fiiller mertebesinde hadiseler olarak yaşanmasının müşahedesi oluyor demektir" ifadesi, ibretlik kavramının Ef'âl mertebesiyle doğrudan ilişkisini ortaya koyar. Ayetler ve hadisler, ilâhî hakikatlerin ve Risalet mertebelerinin zuhuratlarıdır ve sâlikin bu zuhuratları Ef'âl mertebesinde yaşayarak idrak etmesi, ibret alması anlamına gelir.

Sonuç olarak, ibretlik kavramı, tasavvufî sülûkta, ilâhî zuhuratların ve hadiselerin Ef'âl mertebesinde yaşanması, tefekkür edilmesi ve bu yolla manevî dersler çıkarılarak Hakikat-i Muhammediyye'ye doğru ilerlenmesi sürecini ifade eder. Bu süreçte, sahih zuhuratlarla birlikte nefsin ve şeytanın aldatmacalarından da korunmak ve her bir olaydan hikmet devşirmek esastır.