İdrîsiyye Fassı'nın anahtar terim envanteri nedir?

İdrîsiyye Fassı, Muhyiddîn İbn Arabî'nin Fusûsu'l-Hikem adlı eserindeki 27 bölümden dördüncüsüdür ve "Hikmet-i Kuddûsiyye"yi temsil eder. Bu fassın anahtar terimlerinden biri olan mükâşefe, tasavvufî sülûkun önemli bir merhalesini ifade eder. Mükâşefe, sâlikin gayb âleminden veya Hakk'tan kalbine inen doğrudan idrakler ve perdelerin kalkması halidir. Hadîs-i şerîfte geçen "kulum bana nâfilelerle yaklaşmaya devam eder, ben de onu severim; sevdiğim zaman onun gören gözü, işiten kulağı olurum..." ifadesi, mükâşefenin temel dayanağını oluşturur. Mükâşefe, mücâhedenin bir meyvesi olarak ortaya çıkar; sâlik tezkiyeyi kemâle erdirdiğinde Hakk ona perdeleri kaldırır. İdrîsiyye Fassı'nın "ruhâniyet" bahsi de mükâşefe ile sıkı bir ilişki içindedir. Mükâşefe, sûretî, mânevî, zâtî ve sırrî olmak üzere dört türde tezahür edebilir. Sûretî mükâşefe, âlem-i misâlde gayb âlemine ait sûretlerin müşâhede edilmesidir. Mânevî mükâşefe, sûret olmaksızın hakikatin kalbe inmesi ve ilm-i ledünnînin mahalli olmasıdır. Zâtî mükâşefe, Hakk'ın esmâ ve sıfatlarının doğrudan tecellîsidir. Sırrî mükâşefe ise sâlikin kendi sırrını, ezelî hakikatini ve Hakk ile olan ilişkisinin mahiyetini idrak etmesidir. Bu idrakler, sâlikin hayatını irfânî bir ilimle yönlendirmesiyle başlar ve kişi bu durumu idrak etmeye başlar¹.