Muhammediyye Fassı'nın 'Hikmet-i Ferdiyye' adıyla anılmasının hikmeti nedir?

Muhammediyye Fassı'nın 'Hikmet-i Ferdiyye' olarak isimlendirilmesi, tasavvuf mâverâsında Hakîkat-i Muhammediyye'nin merkezi ve kapsayıcı rolünü vurgular. Ferdiyet kavramı, tek ve bir anlamlarına gelmekle birlikte, tüm birleri kendinde toplayan bir tekliği ifade eder². Hakîkat-i Muhammediyye, Cenâb-ı Hakk'ın ilk taayyünü, akl-ı evvel ve ruh-ı a'zam olarak kâinatın halk sebebi kabul edilir. Bu hakikat, tüm varoluşun başlangıcı ve bütün mevcudatın özlerini (a'yân-ı sâbite) ve hakikatlerini barındırır².

Hz. Muhammed'in (s.a.v.) hakikati, ilâhî topluluk makamıyla tektir ve bu makam "Allah" isminin tecelli yeridir; zira onun üstünde sadece zât-ı ahadiyye bulunur¹. Bu durum, Hakîkat-i Muhammediyye'nin "zât, irâde, kavl" hükmünün faaliyete geçmesi için bir ayna görevi görmesiyle de ilişkilidir. Bu üç hakikatin faaliyete geçmesi için Hakîkat-i Muhammediyye'nin bunları kabul etmesi ve küllî eşyanın şeyiyetlerini ve "kün" emrini duyması gerekir⁴.

İbn Arabî, Fusûsu'l-Hikem'i Hz. Peygamber'in rüyasında kendisine yazdırdığını belirtir ve eserin vahy-i ilhâmînin bir tezahürü olduğunu ifade eder. Bu bağlamda, nasıl ki peygamberlik Hz. Muhammed'in şerefli varlığıyla sona ermişse, Fusûsu'l-Hikem de tüm hikmetleri kapsayan 'Hikmet-i Ferdiyye' ile sona ermiştir³. Bu son fass, bütün hikmetleri kendinde toplayan bir mertebeyi temsil eder ve bu mertebenin kemali "Ferdiyet" olarak adlandırılır⁵. Bu, Hakîkat-i Muhammediyye'nin tüm hakikatleri cem eden eşsiz konumunu açıkça ortaya koyar.