Altı Peygamber — Hz. Muhammed (s.a.v.)

"Altı Peygamber (Cilt 6) — Hz. Muhammed (s.a.v.)" isimli bu eser, yazarın kendi ifadesiyle bir menkıbe veya hayat hikayeleri nakleden bir kitap değildir; aksine, bir araştırma, inceleme ve sayılar kitabıdır¹. Kitabın temel amacı, okuyucunun mânevî ufkunu genişletmektir¹. Bu amaca ulaşmak için okuyucuya, kitabı okumaya başlarken nefsânî heveslerden, zan ve hayalden, gafletten soyunarak, saf bir gönül ve Besmele ile okuması tavsiye edilir. Zira vehim ve hayalin tesiri altında iken bu tür kitaplardan gerçek mânâda yararlanmak mümkün değildir¹.

Eserin ana temalarından biri, Kur'an-ı Kerim'in ilâhî mahiyetini vurgulamaktır. Kitap, Kur'an'ın "Allah'ın kitabı" olduğunu ve kimseye göre değil, yalnızca Allah'a ait olduğunu kesin bir dille ifade eder. Diğer kutsal kitapların (İncil, Tevrat) beşerî isimlerle anılmasını, Allah'a ve O'nun kitabına şirk koşmak olarak değerlendirir; bu tür isimlendirmelerin kişilerin kendi anlayışlarına göre yapılan düzenlemeler olduğunu belirtir¹. Kur'an'ın, insanları gaflet karanlıklarından bilgi nurlarına çıkarmak için indirilmiş bir kitap olduğu ve yeryüzünde benzeri bulunmadığı için tüm kitapların üzerinde olduğu vurgulanır¹.

Kitapta ayrıca Hz. Muhammed'in (s.a.v.) kâinattaki özel konumu ele alınır. "Seyyid-i kevneyn" (iki âlemin efendisi) olan Hz. Muhammed'i Hakk'tan ayrı görmenin, yani Allah'ı yukarıda, O'nu aşağıda görmenin, kâinat kitabının hem metnini hem de başlangıcını kaybetmek anlamına geldiği ifade edilir¹. Bu ifade, tasavvuftaki vahdet-i vücud anlayışına işaret ederek, yaratıcı ile yaratılan arasındaki derin birliği ve Hz. Muhammed'in bu birliğin en kâmil tecellisi olduğunu ima eder. Eser, bu ve benzeri konuları işleyerek okuyucuya tasavvufî bir bakış açısı sunmayı amaçlar.

1. Kaynaklar
2. 1.Altı Peygamber, Cilt 6 — s. 6, 36, 53, 91, 234, 238

Necdet Ardıç, Uşşâkî tarikatının önemli mürşidlerinden biri olarak kabul edilir ve tasavvufî irfanı modern döneme aktaran müstesna şahsiyetler arasında yer alır¹. Eserleri ve sohbetleri aracılığıyla tasavvufî bilgiyi geniş kitlelere ulaştırmayı hedeflemiştir. Özellikle İrfan Mektebi (Hakk Yolu) ve Fusûsu'l-Hikem şerhi gibi çalışmalarıyla tanınmaktadır¹.

Kendisi, "Altı Peygamber" adlı tasavvuf serisinin altıncı bölümü olan Hz. Muhammed (s.a.v.) kitabının yazarıdır². Bu eserde, ilmin farklı kaynaklarına değinir: Hakk'ın hibe yoluyla verdiği vehbî ilim, çalışılarak kazanılan kesbî ilim ve muhtelif eserlerden (Mesnevi-i Şerif, İnsân-ı Kâmil, Fusûsu'l Hikem) ve sohbetlerden müşahede ile toplanan nakil ilmi².

Necdet Ardıç, Terzi Baba lakabıyla da bilinir ve Tekirdağ'da ikamet etmektedir². Eserlerinde, okuyucularını ve Hakk taliplisi kardeşlerini yeni bir tefekkür yolculuğuna çıkmaya ve ufuklarını geniş tutmaya davet eder². Ayrıca, Abdürrezzak Tek ve Terzi Oğlu Cem Cemâlî gibi müellifler de Necdet Ardıç riyasetindeki tasavvuf serisi içinde eserler kaleme almışlardır³. Necdet Ardıç'ın diğer eserleri arasında Necdet Divanı, Hacc Divanı, Salât- Namaz ve Ezan-ı Muhammedi'de Bazı Hakikatler ve İslâm'da Mübarek Geceler, Bayramlar ve Hakikatleri gibi çalışmalar bulunmaktadır².

1. Kaynaklar
2. 1.Vikipedi: Necdet Ardıç
3. 2.Altı Peygamber — s. 1, 7, 205, 242, 244, 245
4. 3.Vikipedi: Abdürrezzak Tek, Terzi Oğlu Cem Cemâlî

Hakîkat-i Muhammediyye, Hz. Muhammed'in (s.a.v.) fizikî varlığından önce gelen, yaratılışın ilk sebebi ve ilâhî nûrun ilk tezahürü olan manevî hakîkatidir (Hakikat-i Muhammedi). Tasavvuf doktrininde anahtar bir kavram olup, Hz. Muhammed'in (s.a.v.) beşerî yönü (tarihsel insan) ile Hak'ın ilk taayyünü, akl-ı evvel ve rûh-ı a'zam olan hakîkat yönünü bir araya getirir³. Bu hakîkat, "küntü kenzen mahfîyyen" (gizli bir hazineydim, bilinmeyi sevdim, bilinmek için halkı yarattım) hadîs-i kudsîsi ile mesned bulur³.

Hakîkat-i Muhammediyye, Cenâb-ı Hakk'ın Ahadiyyet mertebesinden sonraki ilk tecellisi olarak kabul edilir². Ahadiyyet, Hak'ın sıfat ve esmâdan henüz tafsîl edilmemiş, sırf 'tek' olma kademesidir³. Hakîkat-i Muhammediyye, bu Ahadiyyet mertebesinin tecellisi olan isim ve sıfatların ilmî mânâda zuhura çıktığı yer olan Vâhidiyyet mertebesiyle de ilişkilidir². Bu mertebede, tüm ilâhî hakîkatlerin en geniş mânâda zuhur mahalli olarak, bütün şey'iyyetleri bünyesinde toplayan küllî bir varlıktır².

Hakîkat-i Muhammediyye, "Rûhu'l-A'zam" olarak da adlandırılır ve tüm ruhların babası (ebu'l-ervâh) konumundadır². Bu hakîkat, "zât, irâde, kavl" hükmünün zuhur ettiği yerdir ve hikmet-i ferdiyye ile vasıflandırılır; yani ferd-i vâhid, tek ferd olan Hakîkat-i Muhammediyye'dir². Hz. Muhammed'in (s.a.v.) fizikî bedeni (sûret-i Muhammediyye) sonradan gelmiş olsa da, Hakîkat-i Muhammediyye ezelden beri mevcuttur ve tüm ilâhî hakîkatleri kendinde barındırır². Bu hakîkat, beşerî Muhammedî'nin bünyesine giydirilmiş, onda mevcut olmuştur².

1. Kaynaklar
2. 1.K1-28, Altı Peygamber, s. 38
3. 2.Altı Peygamber — s. 10, 38, 44, 49, 66, 73, 74, 82, 172, 175
4. 3.K1, s. 28, 220

İnsân-ı Kâmil, Abdulkerim Cili'nin aynı adlı eseriyle de tanınan, tasavvufî düşüncenin merkezî kavramlarından biridir (İnsan-ı Kamil, Wiki). Bu mertebe, "ilâhî sûret"i kabule müsait bir taayyüne sahip olmayı ve "ilâhî emanet"i taşımayı gerektirir¹. Varlıkların her biri ilâhî nûrun aynası olmakla birlikte, Âdem yani İnsân-ı Kâmil'de ilâhî sıfatların nurları tamamiyle zâhir olmuştur; nûr, kendi cemal ve celâlini İnsân-ı Kâmil'de görmüştür¹.

İnsân-ı Kâmil mertebesi, "Ahadiyyet" makamıdır ki bu, "Cemü'l Cem" yani toplamların toplamı anlamına gelir. Bu mertebedeki kişinin zikri "Allah" (c.c.), âlemi ise "Bütün âlemler"dir; her âlemde gereği gibi hareket etme kabiliyetine sahiptir. Peygamberi Hz. Muhammed Mustafa (s.a.v.)'dır ve lâkabı "Abdü'hu ve Resulü'hu"dur. Kelimesi "Lâ ilâhe illâllah muhammedürrasûlüllah"dır. Seyri "Seyr-i anillâh" yani Allah'tan seyirdir, Hakk'tan halka doğrudur. Sûresi ise Fatiha'dır¹.

Bu mertebeye ulaşan kâmil insanlarda "Tecelli-i Zat", "Tecelli-i Sıfat", "Tecelli-i Esmâ" ve "Tecelli-i Ef'âl" gibi geriye dönüş makamları doğal olarak oluşur¹. İnsân-ı Kâmil, bütün mertebelere ayna olan bir makamdır; Kâbe'nin Ulûhiyyet'i, Makam-ı İbrâhim'in ise İnsân-ı Kâmil mertebelerini temsil etmesi gibi¹. Bu hakikatler ve sırlar gönülden gönüle, ehlinden ehline akıp gitmektedir ve kıyamete kadar da akmaya devam edecektir¹. Kur'ân-ı Kerîm'in hakikatlerini anlayabilmek için gerçek bir İnsân-ı Kâmil'in eğitiminden geçmek ve onun nefhasını almak gerekmektedir¹.

1. Kaynaklar
2. 1.Altı Peygamber, Cilt 6 — s. 147, 149, 153, 156, 157, 163, 214, 241

Seyr, tasavvufî hayatın tam adıdır ve sâlikin başlangıçtan vâsıl olma hâline kadar geçtiği yolun tamamını kapsar¹. Bu manevî yolculuk, klasik olarak dört ana mertebede incelenir: Birincisi, Seyr ilallâh (Allah'a sefer) olup, sâlikin kendi nefsinden, dünyadan ve Allah dışındaki her şeyden (mâsivâdan) yüz çevirerek Hak'a yönelmesidir. Bu aşama, mücâhede ve nefis tezkiyesi ile başlar. İkincisi, Seyr fillâh (Allah'ta sefer) olup, sâlikin Hak'a vâsıl olduktan sonra Allah'ın isimleri (esmâ) ve sıfatları âleminde yaptığı yolculuktur. Bu mertebede sâlik, mârifet kademelerinde ilerler¹. Üçüncüsü, Seyr maallâh (Allah ile birlikte sefer) olup, sâlikin fenâ ve bekâ hâlleri silsilesinde Hak ile kâim olarak halka dönmesini ifade eder. Bu seyrin sonu yoktur ve bu aşamadan sonra bayram yoktur². Dördüncüsü ise Seyr anillâh / billâh (Allah'tan sefer) olup, sâlikin halk içinde Hak'ı temsil etmesi, mürşid olma ve halkı Hak'a çağırma makâmıdır¹. Bu son seyr, mürşidlerin makâmıdır¹. Kitapta ayrıca, ilmel yakıyn, aynel yakıyn ve hakk'el yakıyn olarak üç seyrden bahsedilir; bunlar sırasıyla ef'âl/madde, esmâ/nûr ve sıfât/rûh âleminde gerçekleşir². Genel olarak yapılan seyr-i sülûklar ef'âl âlemindeki seyr-i sülûklardır ve bu seyr ile sâlik hallerin ilmini almış olur². Bireysel seyr, her bir sâlik için kendi yaşantısının özellikleri, ayırabileceği vakitleri, yapabileceği çalışmalarına göre 15-20 sene sürebilmektedir². Ayrıca, her sene yaşanan on iki aylık dönüşümlerle oluşan senelik seyr de bulunmaktadır; bu seyrde yedi nefs mertebesi ve beş hazret mertebesi bulunur².

1. Kaynaklar
2. 1.K1, s. 265
3. 2.Altı Peygamber — s. 137, 157, 159, 160

Hikmet-i Ferdiyye, Fusûsu'l-Hikem'in Kelime-i Muhammediyye'ye ayrılan bölümünde mündemiçtir ve Hz. Muhammed'e özgü bir hikmettir¹. Bu hikmet, Hz. Peygamber'in şerefli varlığıyla peygamberliğin sona erdirilmesi gibi, Fusûsu'l-Hikem'in de kendisiyle hatmolunduğu bir kemâl noktasıdır¹. Hikmet-i Ferdiyye'nin temel özelliği, bütün hakikatleri ve hikmetleri kapsayıcı olmasıdır; tıpkı Hz. Peygamber'in tüm hakikatleri cami olması gibi¹.

Ferdiyyet kavramı, lügatte "tek" anlamına gelmekle birlikte, tasavvufî bağlamda "bütün birleri toplamış bir tek" mânâsını taşır¹. Bu, âlemdeki kesretin (çokluğun) neticede birliğe dayandığını ve bu birliğin tekil bir ifadeyle, yani ferdiyet olarak belirtildiğini gösterir¹. Hikmet-i Ferdiyye'nin Hakikat-i Muhammediyye'ye tahsis edilmesinin sebebi, Hakikat-i Muhammediyye'nin tüm taayyünatın evveli olması ve bütün mevcudatın a'yân-ı sabitelerini ve hakikatlerini içermesidir¹. Bu durum, Hakikat-i Muhammediyye'nin "zât, irâde, kavl" hükmünün faaliyete geçmesi ve şey'iyyetlerin toplu olarak zuhura çıkması için gereklidir¹.

Hz. Peygamber'in hakikati itibarıyla ferdiyetin kemâli, O'nun fevkinde ancak Zât-ı Ahadiyye bulunan cemiyet-i ilâhiyye makamıyla münferit olmasından kaynaklanır¹. Bu hikmet, sâlikin ma'rifet mertebesini artırmasına vesile olur ve İbn Arabî'nin Fusûsu'l-Hikem adlı eserinin dördüncü cildinde "Hakikat-i Muhammediyye, Hikmet-i Ferdiyye" bölümünde detaylıca açıklanmıştır¹. Hz. Peygamber'e yapılan muhabbet ve medihler aslında O'nda zuhur eden Zât-ı İlâhiyyeye yöneliktir; zira "men reâni fekad reel Hakk" (Beni gören Hakk'ı görmüş olur) hadisi bu hakikati ifade eder¹.

1. Kaynaklar
2. 1.Altı Peygamber — s. 37, 41, 56, 57, 74, 80, 242

Necdet Ardıç'ın "Altı Peygamber (Cilt 6) — Hz. Muhammed (s.a.v.)" adlı eseri, tasavvufa yeni başlayan bir okuyucu için uygun bir başlangıç kitabı olarak görünmemektedir. Bunun birkaç temel nedeni bulunmaktadır. Öncelikle, yazarın kendi diğer eserlerine sıkça atıfta bulunması, okuyucunun bu eserlere önceden vakıf olmasını gerektirebilir. Örneğin, kitapta "Terzi Baba (7) biismi has, selâm (13) (91) nolu kitabımızda zuhur etti"¹ ifadesiyle Terzi Baba isimli esere gönderme yapılmaktadır. Yine "Kelime-i Tevhid kitâbımızın, 'İnsân-ı kâmil' bölümünün bir kısmını da buraya ilâve etmeyi uygun buldum"¹ ve "Fetih Sûresi isimli kitabımızdan, faydalı olur düşüncesiyle -29- aynı âyet-i kerimeyi özet yorumu ile ilâve etmeyi uygun buldum"¹ gibi ifadeler, okuyucunun yazarın diğer çalışmalarına aşina olmasını beklemektedir.

İkinci olarak, kitapta Muhyiddin İbn Arabi'nin Fusûsu'l-Hikem'inden konuyla ilgili bölümlerin özet yorumlarına yer verilmesi¹, eserin tasavvufun derinlikli ve teorik yönlerine değindiğini göstermektedir. İbn Arabi'nin eserleri, tasavvuf literatüründe ileri seviye kabul edilen ve genellikle belirli bir tasavvufî altyapı gerektiren metinlerdir (Muhyiddin İbn Arabi). Ayrıca, eserde "İnsân-ı Kâmilin namaz mevkileri"nin krokisinin konulması¹ ve "İnsân-ı kâmil" kavramına atıf yapılması¹, Abdulkerim Cili'nin "İnsan-ı Kamil" gibi klasik eserlerde işlenen mertebeler bilgisine gönderme yapmaktadır ki bu da başlangıç seviyesinin ötesindedir.

Son olarak, yazarın "Bazı gerçek tasavvuf kitâplarında da bu tür menkıbelere rastlamıştım. Bu hususta on üçüncü isim olarak bize de verilen bir esmâ vardır ne olduğu bize kalsın. Bu oluşumlar özeldir, genel değildir"¹ şeklindeki ifadeleri, eserin genel okuyucuya değil, belirli bir tasavvufî çevreye veya özel bir irfanî bilgiye sahip olanlara yönelik olduğunu düşündürmektedir. Kitabın "Cenâb-ı Hakk cümlelerimize, bilhassa meraklılarımıza bu hakikatleri idrak ettirsin"¹ dileği de, içeriğin "hakikatleri idrak" etme seviyesinde bir derinlik taşıdığını ima etmektedir. Bu unsurlar, eserin tasavvufa yeni başlayanlar için değil, daha ziyade tasavvufî bilgi birikimi olan ve yazarın diğer eserlerini takip eden okuyucular için kaleme alındığını ortaya koymaktadır.

1. Kaynaklar
2. 1.Altı Peygamber — s. 37, 122, 155, 162, 195, 217

Necdet Ardıç'ın eserinde bazı ayetlerin ve isimlerin öne çıkarılması, tasavvufî bir bakış açısıyla Kur'ân'ın derin anlamlarını ve mânevî hakikatlerini okuyucuya sunma gayesine dayanır. Kitap, bir menkıbe veya hayat hikayeleri nakleden bir eserden ziyade, bir araştırma ve inceleme niteliğindedir¹. Bu bağlamda, seçilen ayetler ve isimler, mânevî ufku genişletmek ve Hakk yolcusunun aslına varabilmesi için geçirebileceği hususları açıklamak üzere kullanılır¹.

Özellikle "Elif, Lâm, Mim" gibi harflerle başlayan ayetler (Bakara-2/1), Kitab'ın şüphesiz ve muttakîler için bir hidayet rehberi olduğunu belirtir²¹. Bu tür ayetler, Kur'ân'ın "hikmetli"³¹ ve "mübîn"⁴¹ vasıflarını vurgulayarak, Hakîm ve Habîr olan Allah katından fasıl fasıl açıklanmış bir Kitap olduğunu gösterir³¹. Bu açıklamalar, insanları gaflet karanlıklarından bilgi nurlarına, Aziz ve Hamîd olanın yoluna çıkarmayı amaçlar⁵¹.

Tasavvufî açıdan, Kur'ân'ın içerisindeki yol gösteren ayetler hidayet, bunların neticesinde oluşacak özellikleri anlatan ayetler ise müjdedir. Cenâb-ı Hakk hakikatleri açıkladıkça ve kul da idrak ettikçe, kul Zât'a ulaşma müjdesi alır¹. Kitapta öne çıkarılan isimler ve ayetler, ulûhiyyet mertebesini anlatan tariflerin "Hakîkat-i Ahadiyyet-ül Ahmediyye"den geldiğini ve Nûr-ı Muhammedî'nin her şeye idrak ve aydınlanma verdiğini ifade eder¹. Bu, tasavvufun temel kavramlarından olan "Ahadiyyet"⁶ ve "Emânet Âyeti"⁶ gibi konularla ilişkilidir; zira insan, Hak'ın bütün isimlerini taşıyacak câmi bir mahal olarak görülür.

1. Kaynaklar
2. 1.Altı Peygamber — s. 3, 36, 112, 232, 233, 234, 236
3. 2.Bakara-2/2
4. 3.Hûd-11/1
5. 4.Hicr-15/1, Kasas-28/2
6. 5.İbrâhîm-14/1
7. 6.K1, s. 220, 405