Vâhidiyyet kavramı hangi Fass ile ilişkilendirilir?

Vâhidiyyet, tasavvufî vücud bahsinde ahadiyyetin ilk taayyünü olarak kabul edilir. Beş ilâhî hazret sıralamasında, lâ-taayyün ve ahadiyyetten sonra üçüncü sırada yer alır. Bu mertebe, Hak'ın sıfat ve esmâ ile taayyün ettiği teklik mertebesidir; ahadiyyet hiçbir nispet kabul etmezken, vâhidiyyet 'er-Rahmân, el-Mâlik, el-Kuddûs' gibi esmânın çoğalmasını mümkün kılar.

Vâhidiyyet, sıfat ve kudret mertebesi olarak da tanımlanır; burada sıfat, vâhidiyyet elbisesi giyerek zâtı perdelenmiş olur³·⁴. Bu mertebede, yüce zâtın zuhuruna bir tecelli yeri olmaktan ibaret olup, zât sıfattır ve sıfat da zâttır¹·²·⁵. Meydana gelen her sıfatın zuhuru, birbirinin zıddı gibi gözükse de diğer sıfatın aynı sayılır; örneğin, rahmetten ibaret nimet, azaptan ibaret nikmetin aynıdır¹·⁶.

Ahadiyyet ile vâhidiyyet arasındaki temel fark, ahadiyyetin taayyünsüzlük, vâhidiyyetin ise taayyün/taayyün-i evvel mertebesi olmasıdır⁷. Vâhidiyyet, ilmi mânâda programların yapıldığı ve belirginleştiği mertebedir; henüz ruh, nur ve vücud olarak değil, sadece ilm-i ilâhîde ilim olarak mevcuttur⁷. Ahadiyyet, tenezzül ederek vâhidiyyetini, yani sıfat-ı sübûtiyesini meydana getirir; bu vâhidiyyet mertebesinden de rahmaniyetine tenezzül eder⁸·⁹·¹⁰. Vâhidiyyet, ulûhiyyet ve rahmaniyetin zuhura geldiği bir sahadır; ulûhiyyet, vâhidiyyet ve rahmaniyet bir mertebenin kendi içindeki bölümleridir ve vâhidiyyet bütün bunları toplamış hâlidir¹¹·⁵.