İsmâîliyye Fassı'nın 'Hikmet-i Aliyye' adıyla anılmasının hikmeti nedir?

Fusûsu'l-Hikem'in yirmi yedi fassından biri olan İsmâîliyye Fassı, "Hikmet-i Aliyye" yani yüce hikmet başlığını taşır. Bu isimlendirmenin temelinde, Cenâb-ı Hakk'ın İsmail (a.s.)'ı "Aliyy" ismine mazhar kılması yatar¹. İsmail (a.s.)'ın bu ismin tecelligâhı olması, onun şahsında yüce bir hikmetin açığa çıkmasına vesile olmuştur. Ayrıca, İsmail (a.s.)'ın tüm hakikatleri kendinde toplayan ve yüce zât sahibi olan Nebîmiz Efendimiz'in ruhaniyetini taşıması da "Hikmet-i Aliyye"nin bu fassa mukarin kılınmasının bir diğer sebebidir².

"Aliyy" ismi, Allah'ın zâta ait isimlerinden biridir. Bu sebeple, İbn Arabî bu fassın hikmetinde, "Aliyy" isminin zât itibarıyla birliğini (ahadiyyet) ve esmâ ve sıfatlar itibarıyla da külliyetini, yani tüm varlığı kuşatıcılığını açıklamaya başlamıştır². Bu durum, "Aliyy" isminin sadece İsmail (a.s.)'ın Rabb-i hâssı olup ondan razı olmasını değil, aynı zamanda mevcudattan her bir varlığı terbiye eden ilâhî isimlerin de kendi merbub ve mazharlarından razı bulunduğunu gösterir. Böylece, "Hikmet-i Aliyye" kavramı, ilâhî isimlerin varlık üzerindeki tecellilerini ve her varlığın kendi mertebesinde Hakk'ın bir ismine mazhar oluşunu ifade eden geniş bir anlam kazanır. Bu fass, hikmetin tasavvuftaki dört kademesinden özellikle ilmî ve zâtî hikmet mertebelerine işaret eder; eşyanın ardındaki gayeyi ve illeti bilme, Hak'ın hükmünü görme ve sâlikin Hak'ın "el-Hakîm" ismine ayna olma mertebesini vurgular.