İdrîsiyye Fassı'nın sâlik için pratik yansıması nedir?

İdrîsiyye Fassı, sâlikin tasavvufî yolculuğunda ruhaniyetin derinlemesine idrâk edildiği ve mükâşefe hâllerinin yaşandığı bir mertebedir. Bu fass, sâlikin nefs mertebelerini aşarak Hazarât-ı Hamse'ye doğru ilerlemesiyle ilişkilidir (Hazarat-ı Hamse). Sâlik, bu süreçte mücâhede ve riyazetle nefsini tezkiye eder ve bu tezkiye kemâle erdiğinde Hak Teâlâ ona perdeleri kaldırır, kalbine gayb âleminden veya doğrudan Hak'tan idrâkler iner; bu duruma mükâşefe denir. Mükâşefe, sâlikin kendi sırrını, ezelî hakikatini ve Hak ile olan ilişkisinin mahiyetini idrâk ettiği mükâşefe-i sır mertebesine ulaşmasını sağlar.

Bu makamda sâlikin bedensel yoğunluğu (kesâfet-i ten) inceliğe (letâfet) dönüşür ve sâlikin kalbi bir ayna gibi parlar¹. Bu parlaklık sayesinde muhataplarının hâlleri kendisine yansır ve kendisi renksiz ve sâde olup, kendisine yansıyan sûretlerden âri olur¹. Bu durum, vahdet-i vücud meselesinin hakikatinin açığa çıkması makamıdır ve sâlikin kalbine tecellî-i zâtî vuku bulur¹. Mükâşefe, sûfî geleneğinde ilhamın ilk kez açılmaya başladığı Nefs-i Mülhime mertebesiyle de bağlantılıdır, zira sâlik kendi dar aklının ötesinde bir kaynaktan ilham almaya başlar (Nefs-i Mülhime). Bu mertebe, sâlikin kendi nefsini bilmesi ve Rabbini idrâk etmesiyle irfâniyet zevkine eriştiği bir hâldir².